Magneettest

Wie snel en zonder dure apparatuur een eerste indruk van een munt of staaf wil krijgen, grijpt vaak naar de magneettest. De methode is even goedkoop als leerzaam en steunt op één natuurwet: goud, zilver en platina zijn niet ferromagnetisch, waardoor een sterke magneet ze niet voelbaar aantrekt. Reageert een stuk daarentegen duidelijk op de magneet, dan wijst dat op onedele bijmengsels of ronduit een vervalsing. Een volwaardige [echtheidscontrole van munten
UNWRAP
start dan ook geregeld hier.

Drie magnetische klassen

Fysisch gezien vallen metalen uiteen in drie categorieën, elk met een eigen gedrag in een magnetisch veld:

Goud en zilver zijn diamagnetisch en worden door een magneet zelfs heel licht afgestoten – een effect dat zonder speciaal meettoestel niet merkbaar is. Platina is dan weer zwak paramagnetisch: een zeer krachtige neodymiummagneet kan het minimaal aantrekken zonder dat dit op vervalsing wijst. Juist daarom is voorzichtigheid geboden wanneer u platina met de magneet beoordeelt.

Zo voert u de test uit

Gebruik bij voorkeur een neodymiummagneet van kwaliteitsklasse N52; goedkope ferrietmagneten uit de knutseldoos geven vaak geen duidelijk resultaat.

Stap voor stap:

1. Leg de munt of staaf op een glad, niet-magnetisch oppervlak.
2. Breng de neodymiummagneet langzaam van boven of vanaf de zijkant naderbij.
3. Let op de reactie: voelbare aantrekking = verdacht; geen reactie = onopvallend.
4. Optioneel: laat de munt over een licht hellend vlak glijden terwijl u de magneet ernaast houdt – een ferromagnetische legering vertraagt of stopt de munt.

Beoordeling magneettest:
  Sterke aantrekking  →  ferromagnetisch bijmengsel – zeer waarschijnlijk onecht
  Zwakke aantrekking  →  paramagnetisch (bij platina normaal, bij goud/zilver: verdacht)
  Geen reactie        →  diamagnetisch – geslaagd (goud, zilver)

Waar de test tekortschiet: wolfraam

De grootste blinde vlek is de wolfraamvervalsing. Wolfraam heeft een dichtheid die bijna gelijk is aan die van goud (wolfraam 19,25 g/cm³, goud 19,32 g/cm³) én is eveneens niet ferromagnetisch. Een staaf met wolfraamkern en gouden laag doorstaat de magneettest moeiteloos: noch gewicht noch magnetisme verraadt de vervalsing.

Hetzelfde geldt voor imitaties uit messing, brons of verguld koper met een niet-magnetische kern. De magneettest sluit die dus niet uit en moet altijd met andere methoden worden gecombineerd.

Aanvullende controlemethoden

Voor beginners werkt de combinatie magneettest, muntgewicht-controle en dichtheidsbepaling het best: drie eenvoudige methoden die samen de meest voorkomende vervalsingen aan het licht brengen.

De zwaaitest als variant

Een aparte vorm is de zwaai- of Lenztest (zie ook magneetweegschaal): u beweegt een sterke magneet snel langs een zilveren of gouden munt. In echt edelmetaal wekt het bewegende veld een wervelstroom op (wet van Lenz), die een meetbare remwerking veroorzaakt. Een munt uit onedel metaal zonder die eigenschap vertoont dat effect niet.

Wervelstroomformule (vereenvoudigd):
  P = (σ · d² · B² · ω²) / k

  σ = elektrische geleidbaarheid van het metaal
  d = dikte van de geleider
  B = magneetveldsterkte
  ω = hoeksnelheid van de relatieve beweging
  k = geometriefactor

Zilver heeft de hoogste elektrische geleidbaarheid van alle metalen en vertoont dus het sterkste wervelstroomeffect. Toestellen als de "Sigma Metalytics" gieten dit beginsel in een digitale vorm en kunnen zelfs het fijngehalte schatten.

Munten versus staven

Bij beleggingsmunten zoals de Krugerrand of de Wiener Philharmoniker is de magneettest bijzonder populair, omdat vervalste munten vaak uit ijzerlegeringen bestaan en meteen reageren. Bij staven – zeker vanaf 100 g – volstaat de magneettest allerminst; daar zijn de Archimedes-proef of ultrasoon onmisbaar.

Belangrijk: de magneettest zegt niets over het fijngehalte. Een munt uit 333/1000 goud (8 karaat) doorstaat de test net zo goed als een uit fijngoud (999), zolang er geen ferromagnetische legeringsmetalen in zitten.

Kort samengevat

De magneettest is een onmisbare eerste snelcheck: reageert een edelmetaalstuk sterk op een neodymiummagneet, dan is het hoogstwaarschijnlijk onecht of sterk verontreinigd. Blijft het onopvallend, dan is dat een goed teken – maar geen garantie. Pas de combinatie met gewichts-, maat- en dichtheidscontrole levert een betrouwbaar totaalbeeld.

Bronnen: LBMA (lbma.org.uk), WebElements (webelements.com).