Δοκιμή μαγνήτη

Η δοκιμή μαγνήτη ανήκει στις ταχύτερες και οικονομικότερες μεθόδους [ελέγχου γνησιότητας πολύτιμων μετάλλων
UNWRAP
. Βασίζεται σε μια θεμελιώδη φυσική αρχή: τα πολύτιμα μέταλλα χρυσός, ασήμι και πλατίνα δεν είναι σιδηρομαγνητικά – ένας ισχυρός μαγνήτης δεν τα έλκει αισθητά. Αν μια ράβδος ή ένα νόμισμα αντιδρά έντονα στον μαγνήτη, τότε δικαιολογείται υποψία για προσμείξεις μη ευγενών μετάλλων ή για πλήρη παραποίηση.

Φυσικό υπόβαθρο: μαγνητισμός των μετάλλων

Τα μέταλλα κατατάσσονται σε τρεις μαγνητικές κατηγορίες:

Ο χρυσός είναι διαμαγνητικός – απωθείται ακόμη και ελάχιστα από έναν μαγνήτη, κάτι όμως που χωρίς ειδικό όργανο μέτρησης δεν γίνεται αντιληπτό. Το ασήμι συμπεριφέρεται όμοια. Η πλατίνα αντιθέτως είναι ασθενώς παραμαγνητική, που σημαίνει: ένας πολύ ισχυρός μαγνήτης νεοδυμίου μπορεί να έλξει ελάχιστα την πλατίνα, χωρίς αυτό να συνιστά ένδειξη παραποίησης. Στον πρακτικό έλεγχο γνησιότητας πλατίνας η δοκιμή μαγνήτη πρέπει επομένως να εφαρμόζεται με προσοχή.

Διεξαγωγή της δοκιμής μαγνήτη

Για μια αξιόπιστη δοκιμή μαγνήτη συνιστάται ένας μαγνήτης νεοδυμίου ποιότητας N52 – οι φθηνοί μαγνήτες φερρίτη από ερασιτεχνικά είδη συχνά δεν δίνουν σαφές αποτέλεσμα.

Βήμα προς βήμα:

1. Τοποθετήστε τη ράβδο ή το νόμισμα σε λεία, μη μαγνητική επιφάνεια.
2. Πλησιάστε αργά τον μαγνήτη νεοδυμίου από πάνω ή από το πλάι.
3. Παρατηρήστε την αντίδραση: αισθητή έλξη = υποψία· καμία αντίδραση = εντάξει.
4. Προαιρετικά: αφήστε το νόμισμα να γλιστρήσει σε ελαφρώς κεκλιμένη επιφάνεια και κρατήστε τον μαγνήτη στο πλάι – ένα σιδηρομαγνητικό κράμα επιβραδύνει ή σταματά το νόμισμα.

Αξιολόγηση δοκιμής μαγνήτη:
  Ισχυρή έλξη      →  σιδηρομαγνητική πρόσμειξη – πολύ πιθανώς κίβδηλο
  Ασθενής έλξη     →  παραμαγνητικό (πλατίνα φυσιολογικό, σε χρυσό/ασήμι: υποψία)
  Καμία αντίδραση  →  διαμαγνητικό – πέρασε (χρυσός, ασήμι)

Τα όρια της δοκιμής μαγνήτη: παραποιήσεις με βολφράμιο

Το σημαντικότερο αδύναμο σημείο της δοκιμής μαγνήτη είναι η λεγόμενη παραποίηση με βολφράμιο: το βολφράμιο έχει παρόμοια πυκνότητα με τον χρυσό (βολφράμιο: 19,25 g/cm³, χρυσός: 19,32 g/cm³) και επίσης δεν είναι σιδηρομαγνητικό. Οι επιχρυσωμένες ράβδοι με πυρήνα βολφραμίου περνούν τη δοκιμή μαγνήτη χωρίς πρόβλημα – δεν προδίδονται ούτε από το βάρος ούτε από τη μαγνητική έλξη.

Το ίδιο ισχύει για παραποιήσεις από ορείχαλκο, μπρούντζο ή επιχρυσωμένο χαλκό, που διαθέτουν μη μαγνητικό πυρήνα. Η δοκιμή μαγνήτη επομένως δεν αποκλείει αυτές τις παραλλαγές. Για αξιόπιστο έλεγχο πρέπει πάντοτε να συνδυάζεται με άλλες μεθόδους.

Συμπληρωματικές μέθοδοι ελέγχου με μια ματιά

Για αρχάριους συνιστάται ο συνδυασμός δοκιμής μαγνήτη, [ελέγχου βάρους νομίσματος
UNWRAP
και προσδιορισμού πυκνότητας – τρεις απλές μέθοδοι που μαζί αποκαλύπτουν τους συνηθέστερους τύπους παραποίησης.

Η δοκιμή κλίσης ως ειδική μορφή

Μια παραλλαγή της δοκιμής μαγνήτη είναι η λεγόμενη δοκιμή κλίσης ή δοκιμή Lenz (επίσης: μαγνητική ζυγαριά): εδώ ένας ισχυρός μαγνήτης μετακινείται γρήγορα κοντά σε ένα ασημένιο ή χρυσό νόμισμα. Στο γνήσιο πολύτιμο μέταλλο το κινούμενο μαγνητικό πεδίο δημιουργεί ένα δινορεύμα (νόμος του Lenz), που προκαλεί μετρήσιμη αντίσταση πέδησης. Ένα νόμισμα από μη ευγενές μέταλλο χωρίς αυτή την ιδιότητα δεν παρουσιάζει τέτοιο φαινόμενο.

Τύπος δινορεύματος (απλοποιημένος):
  P = (σ · d² · B² · ω²) / k

  σ = ηλεκτρική αγωγιμότητα του μετάλλου
  d = πάχος του αγωγού
  B = ένταση μαγνητικού πεδίου
  ω = γωνιακή ταχύτητα της σχετικής κίνησης
  k = γεωμετρικός παράγοντας

Το ασήμι διαθέτει την υψηλότερη ηλεκτρική αγωγιμότητα από όλα τα μέταλλα και παρουσιάζει το ισχυρότερο φαινόμενο δινορεύματος. Συσκευές όπως το «Sigma Metalytics» χρησιμοποιούν αυτή την αρχή σε ψηφιακή μορφή και μπορούν επίσης να εκτιμήσουν την καθαρότητα.

Εφαρμογή σε νομίσματα έναντι ράβδων

Στα επενδυτικά νομίσματα (π.χ. Krugerrand, Wiener Philharmoniker) η δοκιμή μαγνήτη είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη, επειδή οι παραποιήσεις νομισμάτων συχνά αποτελούνται από κράματα σιδήρου και αντιδρούν αμέσως. Στις ράβδους – ιδίως σε μεγαλύτερες μορφές από 100 g και άνω – η δοκιμή μαγνήτη από μόνη της σε καμία περίπτωση δεν επαρκεί· εδώ είναι απαραίτητη η δοκιμή Αρχιμήδη ή ο υπέρηχος.

Σημαντική επισήμανση: Η δοκιμή μαγνήτη δεν λέει τίποτα για την καθαρότητα του μετάλλου. Ένα νόμισμα από χρυσό 333 (8 καράτια) περνά τη δοκιμή μαγνήτη το ίδιο με ένα από καθαρό χρυσό (999), εφόσον δεν περιέχονται σιδηρομαγνητικά μέταλλα κράματος.

Με λίγα λόγια

Η δοκιμή μαγνήτη είναι ένας απαραίτητος πρώτος γρήγορος έλεγχος: αν ένα κομμάτι πολύτιμου μετάλλου αντιδρά έντονα σε μαγνήτη νεοδυμίου, τότε με μεγάλη πιθανότητα είναι κίβδηλο ή έντονα νοθευμένο. Αν παραμείνει αδρανές, αυτό είναι καλό σημάδι – αλλά όχι εγγύηση. Μόνο ο συνδυασμός με έλεγχο βάρους, μεγέθους και πυκνότητας δίνει μια αξιόπιστη συνολική εικόνα.

Πηγές: LBMA (lbma.org.uk), WebElements (webelements.com), ΑΑΔΕ (aade.gr).