Ultrasone controle
Ook bekend als: ultrasone echtheidscontrole, UT-controle, ultrasone meting
Niet-destructieve keuringsmethode die geluidsgolven in het ultrasone bereik inzet om de dichtheid, de inwendige opbouw en de materiaalsamenstelling van edelmetaalbaren en -munten te achterhalen.
Bevalt wat u hier ziet en leest?
We leggen ons hart en ziel in het snel, proper en gratis houden van preciousmetalprices.com — geen betaalmuren, geen rommel, enkel betrouwbare feiten en livekoersen. Als het je van pas komt, is de fijnste manier om merci te zeggen het gewoon door te vertellen. Elke keer dat je het deelt, laat je een medebelegger ons ontdekken en houd je het project mee in leven. 💛
Bevalt wat u hier ziet en leest?
We leggen ons hart en ziel in het snel, proper en gratis houden van preciousmetalprices.com — geen betaalmuren, geen rommel, enkel betrouwbare feiten en livekoersen. Als het je van pas komt, is de fijnste manier om merci te zeggen het gewoon door te vertellen. Elke keer dat je het deelt, laat je een medebelegger ons ontdekken en houd je het project mee in leven. 💛
Om een edelmetaalbaar of een grote munt op vervalsing te toetsen zonder er ook maar een kras op achter te laten, geldt de ultrasone controle als een van de meest overtuigende technieken. Het uitgangspunt is eenvoudig: geluid plant zich in elk metaal met een eigen, vaste snelheid voort. Meet men die snelheid en klopt ze niet met de referentie voor goud of zilver, dan zit er iets anders in het stuk verstopt dan de buitenkant doet vermoeden.
Hoe de meting werkt
Aan de basis staat een piëzo-elektrische kop die telkens een kort ultrasoon signaal het object in stuurt. Die geluidsgolf loopt door de baar of munt, botst tegen de tegenoverliggende wand, kaatst terug en wordt door dezelfde kop weer opgevangen. Weet men hoe dik het stuk is en hoe lang de golf onderweg was, dan volgt de geluidssnelheid rechtstreeks:
v = 2d / t
v = geluidssnelheid (m/s)
d = dikte van het object (mm)
t = gemeten looptijd van de echo (µs)
Wie het resultaat naast de tabelwaarden van zuivere metalen legt, ziet meteen of er iets niet klopt. Een afwijking van meer dan één à twee procent is reden om verder te kijken.
De achilleshiel van wolfraam-vervalsingen
Vervalsers grijpen graag naar wolfraam, want dat metaal weegt bijna exact even zwaar als goud (19,32 g/cm³ tegenover 19,25 g/cm³). Daardoor komt een wolfraamkern moeiteloos door de dichtheidsbepaling volgens Archimedes en door de magneettest heen. Bij het geluid houdt de vermomming echter geen stand:
| Materiaal | Dichtheid (g/cm³) | Geluidssnelheid longitudinaal (m/s) |
|---|---|---|
| Goud (999) | 19,32 | ca. 3.240 |
| Wolfraam | 19,25 | ca. 5.220 |
| Lood | 11,34 | ca. 2.160 |
| Koper | 8,96 | ca. 4.700 |
| Zilver | 10,49 | ca. 3.600 |
Een goudbaar met een wolfraamvulling laat het geluid veel sneller passeren dan een echte baar – de meting verraadt het bedrog onmiddellijk. Zeker bij kilobaren en andere zware formaten hoort de ultrasone controle daarom tot het vaste repertoire van professionele keuringslabo's.
Waar de methode uitblinkt en waar ze tekortschiet
Sterk in:
- goud- en zilverbaren vanaf ongeveer 50 g
- kilobaren en 400-ounce-grootbaren (LBMA Good Delivery)
- verdachte munten met een vreemde klank of een afwijkend gewicht
Zwakke plekken:
- Onder ongeveer 2 à 3 mm dikte lopen zend- en ontvangstsignaal in elkaar over, wat de meting bemoeilijkt.
- Ruwe of bolle vlakken hebben koppelgel nodig om het geluid netjes te laten overspringen.
- Een dun goudlaagje over een andere kern kan, afhankelijk van de laagdikte, een misleidend signaal geven.
- Voor het exacte fijngehalte blijft een röntgenfluorescentieanalyse (RFA) nodig; de ultrasone controle vervangt die niet.
Stap voor stap in het labo
- Meetplekken schoonmaken – vet en stof storen de geluidsovergang.
- Koppelgel aanbrengen op zowel de kop als het te meten vlak.
- Op meerdere punten meten: randen, midden en achterzijde.
- De looptijd toetsen aan een materiaaldatabank of ze handmatig uitrekenen.
- Alles vastleggen; bij twijfel aanvullen met een dichtheidsbepaling of RFA.
Voor de thuisbelegger bestaan er handzame toestellen die de uitkomst gewoon als „goud/zilver: OK" of „afwijking" tonen. De bediening is niet moeilijk, al vraagt ze wel dat men de kop rustig en loodrecht op het oppervlak houdt. Ons echtheidscontrole-overzicht zet alle gangbare methoden naast elkaar.
Kort samengevat
De ultrasone controle is de enige eenvoudig te bedienen methode die een wolfraamvulling in een goudbaar met zekerheid blootlegt, precies omdat ze in het metaal kijkt en niet enkel het oppervlak beoordeelt. Voor grote baren is ze daardoor onmisbaar en vormt ze een logische aanvulling op gewichts- en maatcontrole (muntgewicht-controle).
Bronnen: NBN (Bureau voor Normalisatie, nbn.be), LBMA Good Delivery, ISO 16810.