Λευκόχρυσος

Ο λευκόχρυσος δεν αποτελεί ξεχωριστό μέταλλο, αλλά κράμα με βάση τον χρυσό: καθαρός χρυσός (999) τήκεται μαζί με ένα ή περισσότερα λευκά μέταλλα έως ότου το μείγμα χάσει το κίτρινο χρώμα του και αποκτήσει ψυχρή, ασημόλευκη λάμψη. Το ποσοστό του χρυσού ορίζει την περιεκτικότητα σε καράτια και, μαζί με την εκάστοτε τιμή του χρυσού, καθορίζει την υλική αξία του κοσμήματος. Στη σύγχρονη κοσμηματοποιία της Δυτικής Ευρώπης ο λευκόχρυσος κυριαρχεί στα δαχτυλίδια αρραβώνα και γάμου.

Πώς δημιουργείται το κράμα

Δύο βασικές οικογένειες κραμάτων συναντάμε στην πράξη:

Η εκδοχή με παλλάδιο –που διαφημίζεται και ως «χωρίς νικέλιο»– θεωρείται η ανώτερη. Το παλλάδιο χαρίζει από μόνο του λευκότητα στο κράμα και είναι φιλικό προς το δέρμα. Το τίμημα είναι το κόστος: το παλλάδιο ανήκει στα μέταλλα της ομάδας της πλατίνας και έχει δική του, ανεξάρτητη διαπραγμάτευση στα διεθνή χρηματιστήρια πολύτιμων μετάλλων.

Η εκδοχή με νικέλιο κοστίζει λιγότερο στην παραγωγή, όμως το νικέλιο μπορεί να προκαλέσει δερματίτιδα επαφής σε ευαίσθητους οργανισμούς. Γι' αυτό η ευρωπαϊκή νομοθεσία (αρχικά η Οδηγία 94/27/ΕΚ, σήμερα ενσωματωμένη στο Παράρτημα XVII του κανονισμού REACH) θέτει ανώτατο όριο απελευθέρωσης νικελίου 0,5 µg/cm²/εβδομάδα για τα κοσμήματα – λόγος για τον οποίο τα κράματα νικελίου επικαλύπτονται σχεδόν πάντα με ρόδιο.

Γιατί το ρόδιο

Κανένα κράμα λευκόχρυσου δεν φτάνει από τη φύση του τη λευκότητα της πλατίνας. Για τον λόγο αυτό, τα περισσότερα κομμάτια δέχονται μια λεπτή επίστρωση ροδίου – διαδικασία γνωστή ως επιροδίωση. Το ρόδιο, το λαμπρότερο και σκληρότερο μέλος της ομάδας της πλατίνας, δίνει μια κατοπτρική, ανθεκτική στις γρατζουνιές επιφάνεια.

Το πάχος του στρώματος κινείται συνήθως μεταξύ 0,05 και 0,5 µm. Επειδή η καθημερινή τριβή το φθείρει, οι κοσμηματοπώλες συνιστούν ανανέωση κάθε ένα έως τρία χρόνια.

Σφραγίδες καθαρότητας

Λευκόχρυσος 750  =  750 ‰ χρυσός  =  18 καράτια  (75,0 % Au)
Λευκόχρυσος 585  =  585 ‰ χρυσός  =  14 καράτια  (58,5 % Au)
Λευκόχρυσος 375  =  375 ‰ χρυσός  =   9 καράτια  (37,5 % Au)

Στην Κύπρο και σε ολόκληρη την ΕΕ κάθε χρυσό κόσμημα οφείλει να φέρει σφραγισμένη την περιεκτικότητά του σε χρυσό (π.χ. «750» ή «18K»). Με βάση αυτή τη σφραγίδα και την τρέχουσα τιμή του χρυσού, ο υπολογιστής αξίας τήξης εκτιμά γρήγορα την καθαρή μεταλλική αξία – εργαλείο χρήσιμο πριν από κάθε αγορά ή πώληση παλαιού χρυσού.

Πού διαφέρει από συγγενικά υλικά

• Πλατίνα: εκ φύσεως λευκή, βαρύτερη (περ. 21,4 g/cm³), ακριβότερη, δεν χρειάζεται επίστρωση ροδίου.
• Ασήμι: ασημόλευκο αλλά χωρίς χρυσό, πολύ φθηνότερο, με τάση αμαύρωσης.
• Αργυροχάλκωμα (νέο ασήμι): παρά την ονομασία δεν περιέχει ασήμι – είναι κράμα χαλκού, νικελίου και ψευδαργύρου.
• Λευκόχρυσος: πάντοτε γνήσιο χρυσό κόσμημα με μετρήσιμη περιεκτικότητα σε χρυσό και ανάλογη αξία υλικού.

Αξία υλικού, αγορά και φορολογία στην Κύπρο

Όταν πουλάτε κόσμημα από λευκόχρυσο, αποζημιώνεται μόνο το ποσοστό του χρυσού· τα λευκά μέταλλα του κράματος (παλλάδιο, νικέλιο, ασήμι) βαραίνουν ελάχιστα στην τιμή αγοράς, αφού βρίσκονται σε μικρές ποσότητες. Ο υπολογιστής αξίας τήξης δίνει θεωρητική εκτίμηση, ενώ την τρέχουσα τιμή για κράματα παλλαδίου την παρακολουθείτε στην τιμή του παλλαδίου.

Ως προς τη φορολογία στην Κύπρο: ο λευκόχρυσος είναι κόσμημα, όχι επενδυτικός χρυσός, και δεν εμπίπτει στην απαλλαγή ΦΠΑ που ισχύει για τον επενδυτικό χρυσό βάσει του περί ΦΠΑ Νόμου Ν.95(Ι)/2000· κατά την αγορά του εφαρμόζεται ο κανονικός συντελεστής ΦΠΑ 19 %. Το ενδεχόμενο κέρδος από περιστασιακή πώληση από ιδιώτη δεν φορολογείται: ο κυπριακός Φόρος Κεφαλαιουχικών Κερδών (Ν.52/1980) βαρύνει αποκλειστικά τα κέρδη από ακίνητη ιδιοκτησία στην Κύπρο, όχι την κινητή περιουσία – επομένως δεν υπάρχει περίοδος διακράτησης ούτε «κερδοσκοπική προθεσμία» για τα πολύτιμα μέταλλα. Οι έμποροι πολύτιμων μετάλλων παραμένουν υπόχρεες οντότητες κατά του ξεπλύματος χρήματος (Ν.188(Ι)/2007, εποπτεία ΜΟΚΑΣ) για συναλλαγές από 10.000 €, ενώ οι πληρωμές σε μετρητά άνω των 10.000 € απαγορεύονται από τον Δεκέμβριο 2024.

Σημείωση: Το παρόν εξυπηρετεί την αντικειμενική ενημέρωση και δεν αποτελεί φορολογική ή νομική συμβουλή.

Με δυο λόγια

Λευκόχρυσος είναι ο κίτρινος χρυσός εμπλουτισμένος με λευκά μέταλλα –κατά κύριο λόγο παλλάδιο ή νικέλιο– που φέρει πάντα σφραγίδα καθαρότητας (750, 585 κ.ο.κ.). Η ασημόλευκη γυαλάδα των περισσότερων κραμάτων προκύπτει μόλις μετά την επίστρωση ροδίου, η οποία με τον καιρό φθείρεται και ανανεώνεται.

Πηγές: World Gold Council (gold.org), LBMA (lbma.org.uk), Τμήμα Φορολογίας Κύπρου (mof.gov.cy), ΜΟΚΑΣ (mokas.law.gov.cy), EUR-Lex (κανονισμός REACH).