Κράμα

Το κράμα είναι το αποτέλεσμα της τήξης δύο ή περισσότερων μεταλλικών στοιχείων σε ένα ενιαίο υλικό. Όταν πρόκειται για πολύτιμα μέταλλα, τον κύριο όγκο τον καταλαμβάνει πάντοτε το βασικό μέταλλο — χρυσός, άργυρος, πλατίνα ή παλλάδιο — ενώ τα μέταλλα κραματοποίησης λειτουργούν ως «ρυθμιστές» της απόχρωσης, της σκληρότητας, της ευκολίας κατεργασίας και της αντοχής στη διάβρωση. Πόσο από το συνολικό βάρος αντιστοιχεί στο καθαρό πολύτιμο μέταλλο το δηλώνει η καθαρότητα, σε χιλιοστά (‰) ή σε καράτια.

Ποιος ο λόγος να κραματοποιηθεί ένα πολύτιμο μέταλλο;

Σε καθαρή μορφή (999,9 ‰) ο χρυσός είναι υπερβολικά μαλακός· ένα δαχτυλίδι από αμιγή χρυσό θα παραμορφωνόταν στην καθημερινή χρήση. Η κραματοποίηση δίνει λύση σε τέσσερα πρακτικά ζητήματα:

• ενισχύει τη σκληρότητα και την αντοχή στη φθορά, κρίσιμο για δαχτυλίδια, βραχιόλια και ρολόγια·
• καθορίζει το χρώμα — ο χαλκός χαρίζει θερμή κοκκινωπή απόχρωση, το παλλάδιο ή το νικέλιο δίνουν αργυρόλευκο τόνο·
• μεταβάλλει το σημείο τήξης, διευκολύνοντας τη χύτευση και τη συγκόλληση·
• προσαρμόζει το κόστος, καθώς μικρότερη περιεκτικότητα σε πολύτιμο μέταλλο σημαίνει χαμηλότερη αξία υλικού.

Οι συνηθέστερες κατηγορίες κραμάτων χρυσού

Τα κράματα του αργύρου

Ελάχιστα αντικείμενα κατασκευάζονται από αμιγή άργυρο· σχεδόν πάντα προηγείται κραματοποίηση. Ο πιο διαδεδομένος τύπος είναι το ασήμι sterling, με 925 ‰ άργυρο και 75 ‰ χαλκό — πρότυπο που καθιερώθηκε ήδη από τον Μεσαίωνα για νομίσματα και επιτραπέζια σκεύη. Άλλες συχνές καθαρότητες:

• Άργυρος 835 – παραδοσιακό υλικό για μαχαιροπίρουνα και σερβίτσια·
• Άργυρος 800 – εμφανίζεται σε παλαιότερα νομίσματα και ασημικά τραπεζιού·
• Άργυρος 958 (Britannia) – εξαιρετικά υψηλής καθαρότητας, κυρίως σε βρετανικές εκδόσεις.

Πώς υπολογίζεται η αξία του υλικού

Η αξία τήξης ενός κράματος στηρίζεται στο καθαρό βάρος που περιέχει:

Καθαρό βάρος = μεικτό βάρος × (καθαρότητα ÷ 1000)
Αξία τήξης   = καθαρό βάρος × τρέχουσα τιμή spot ανά γραμμάριο

Ο υπολογιστής αξίας τήξης εκτελεί αυτόν τον υπολογισμό αστραπιαία για χρυσό, άργυρο και άλλα μέταλλα, ενώ ο υπολογιστής χρυσού συνυπολογίζει αυτόματα την καθαρότητα που δηλώνετε.

Ο λευκόχρυσος ως ξεχωριστή περίπτωση

Ο λευκόχρυσος είναι κράμα χρυσού που αποκτά αργυρόλευκη όψη χάρη στην προσθήκη παλλαδίου ή νικελίου. Επειδή η υποκείμενη κιτρινωπή απόχρωση συχνά διαφαίνεται, τα κοσμήματα λευκόχρυσου επιροδιώνονται — καλύπτονται με λεπτότατο στρώμα ροδίου που προσδίδει έντονη, ψυχρή λάμψη. Το στρώμα αυτό υπόκειται σε φθορά και χρειάζεται περιοδική ανανέωση.

Φορολογική διάσταση στην Κύπρο

Η σύσταση του κράματος επηρεάζει άμεσα τη φορολογική μεταχείριση. Στην Κύπρο, ο επενδυτικός χρυσός — ράβδοι αναγνωρισμένης καθαρότητας (≥ 995 ‰) και τα επιλέξιμα νομίσματα επενδυτικού χρυσού — απαλλάσσεται από τον ΦΠΑ βάσει του ειδικού καθεστώτος του περί ΦΠΑ Νόμου Ν.95(Ι)/2000, σε εναρμόνιση με την Οδηγία 2006/112/ΕΚ (άρθρα 344 επ.). Αντίθετα, τα κράματα και τα αντικείμενα από άργυρο, πλατίνα ή παλλάδιο δεν εμπίπτουν στην απαλλαγή και επιβαρύνονται με τον κανονικό συντελεστή ΦΠΑ 19 %.

Ως προς το κέρδος από πώληση, τα πολύτιμα μέταλλα θεωρούνται κινητή περιουσία και δεν υπόκεινται σε Φόρο Κεφαλαιουχικών Κερδών: ο κυπριακός Ν.52/1980 αφορά αποκλειστικά κέρδη από ακίνητη ιδιοκτησία στην Κύπρο. Δεν υπάρχει επομένως περίοδος διακράτησης ούτε «κερδοσκοπική προθεσμία» για μέταλλα. Οι έμποροι πολύτιμων μετάλλων παραμένουν υπόχρεες οντότητες κατά του ξεπλύματος χρήματος (Ν.188(Ι)/2007, εποπτεία ΜΟΚΑΣ) για συναλλαγές από 10.000 €, ενώ από τον Δεκέμβριο 2024 απαγορεύονται οι πληρωμές σε μετρητά άνω των 10.000 €.

Αναγνώριση και έλεγχος κραμάτων

Η σφραγίδα καθαρότητας (πούντζος) πάνω στο κόσμημα αποκαλύπτει τη σύνθεσή του· στην ΕΕ η αναγραφή γίνεται συνήθως σε χιλιοστά (π.χ. «585» για χρυσό 14 καρατίων). Για πιο ασφαλή ετυμηγορία, η ανάλυση φθορισμού ακτίνων Χ (XRF) προσδιορίζει τη σύνθεση χωρίς να καταστρέφει το αντικείμενο — εργαλείο πολύτιμο κατά την εξαγορά παλαιού χρυσού.

Συνοπτικά

Χωρίς κραματοποίηση τα πολύτιμα μέταλλα θα ήταν πρακτικά αδύνατο να αξιοποιηθούν: το κράμα ρυθμίζει χρώμα, σκληρότητα και κατεργασιμότητα, ενώ η καθαρότητα ορίζει με δεσμευτικό τρόπο την πραγματική περιεκτικότητα σε πολύτιμο μέταλλο — άρα και την ουσιαστική αξία. Πριν από κάθε αγορά ή πώληση κοσμήματος ή ράβδου, η ματιά στη σφραγίδα και στην ένδειξη σε χιλιοστά παραμένει ο ασφαλέστερος οδηγός.

Πηγές: World Gold Council (gold.org), Τμήμα Φορολογίας Κύπρου (mof.gov.cy), ΜΟΚΑΣ – Μονάδα Καταπολέμησης Αδικημάτων Συγκάλυψης (mokas.law.gov.cy).