Toevoegmetaal / legeringsmetaal
Ook bekend als: Toevoegmetaal, Bijmetaal, Legant
Een legeringsmetaal is een onedel of edel metaal dat in een welbepaalde verhouding aan een edelmetaal wordt toegevoegd om de hardheid, de kleur, het smeltgedrag of andere eigenschappen doelgericht bij te sturen.
Bevalt wat u hier ziet en leest?
We leggen ons hart en ziel in het snel, proper en gratis houden van preciousmetalprices.com — geen betaalmuren, geen rommel, enkel betrouwbare feiten en livekoersen. Als het je van pas komt, is de fijnste manier om merci te zeggen het gewoon door te vertellen. Elke keer dat je het deelt, laat je een medebelegger ons ontdekken en houd je het project mee in leven. 💛
Bevalt wat u hier ziet en leest?
We leggen ons hart en ziel in het snel, proper en gratis houden van preciousmetalprices.com — geen betaalmuren, geen rommel, enkel betrouwbare feiten en livekoersen. Als het je van pas komt, is de fijnste manier om merci te zeggen het gewoon door te vertellen. Elke keer dat je het deelt, laat je een medebelegger ons ontdekken en houd je het project mee in leven. 💛
Bij een edelmetaallegering is het legeringsmetaal — ook toevoegmetaal of legant genoemd — precies dat aandeel dat níét uit het waardevolle edelmetaal zelf bestaat. Dat aandeel is verre van overbodig. Zuiver goud met 999,9 ‰ is namelijk zó zacht dat u er met een vingernagel een kras in kunt trekken; een ring of munt van louter fijngoud zou in het dagelijks gebruik snel vervormen. Pas door er andere metalen aan toe te voegen krijgt het stuk de vereiste hardheid. Het fijngehalte drukt uit hoeveel edelmetaal er in de legering zit — en dus, in spiegelbeeld, hoeveel legeringsmetaal.
Welke metalen worden toegevoegd?
Afhankelijk van het gewenste resultaat kiest de edelsmid uit een reeks bekende toevoegmetalen:
| Legeringsmetaal | Waar het wordt gebruikt | Wat het doet |
|---|---|---|
| Koper | Roodgoud, sterlingzilver, 585 goud | Verhoogt de hardheid, geeft een rode tint |
| Zilver | Geelgoud, basislegeringen voor witgoud | Zorgt voor lichtere kleur en meer rekbaarheid |
| Palladium | Witgoud (hypoallergeen) | Maakt wit, vertraagt het aanlopen |
| Nikkel | Ouder witgoud | Maakt wit (maar met allergierisico) |
| Zink | Soldeerlegeringen, geelgoud | Verlaagt het smeltpunt, verhardt |
| Iridium / ruthenium | Platinalegeringen | Verhoogt de hardheid van platina |
Wat het betekent voor de materiaalwaarde
Voor de smeltwaarde telt uitsluitend het fijngewicht van het edelmetaal mee — het gewicht van de toevoegmetalen speelt geen rol. Neem een gouden ring van 585 met een brutogewicht van 10 g: rekenkundig is daarvan slechts 5,85 g fijngoud waardebepalend. De overige 4,15 g bestaat uit legeringsmetaal, meestal koper en zilver, en weegt bij een taxatie nauwelijks door. De precieze materiaalwaarde berekent u met de smeltwaardecalculator.
Fijngewicht = brutogewicht × (fijngehalte ÷ 1000)
Voorbeeld 585 goud, 10 g: 10 × 0,585 = 5,85 g fijngoud
Hoe legeringsmetalen de kleur bepalen
De uiteindelijke tint van een goudlegering hangt rechtstreeks af van wélke toevoegmetalen in welke verhouding worden gemengd:
- Roodgoud / roségoud ontstaat door een hoog kopergehalte (bijvoorbeeld 750 ‰ goud, aangevuld met ongeveer 200 ‰ koper en 50 ‰ zilver).
- Witgoud vervangt het koper volledig door palladium (hypoallergeen) of vroeger door nikkel.
- Groengoud (electrum) kenmerkt zich door een hoog zilvergehalte en weinig tot geen koper.
Aanlopen en allergie
Vooral koper en nikkel kunnen bij gevoelige huid contactallergie uitlokken. Nikkel is daarom binnen de EU streng gereglementeerd voor sieraden, piercings en alles wat langdurig de huid raakt: de oude Nikkelrichtlijn 94/27/EG is opgegaan in de REACH-verordening (EG) nr. 1907/2006, bijlage XVII, vermelding 27, en sindsdien verder verscherpt. Palladium geldt als het huidvriendelijker alternatief. Zilver op zijn beurt loopt aan door zwavelverbindingen in de lucht — en het legeringsmetaal koper versnelt die donkere aanslag.
Kort samengevat
Het legeringsmetaal stuurt kleur, hardheid, allergierisico en aanloopgedrag van een edelmetaallegering, maar heeft geen noemenswaardige invloed op de edelmetaalwaarde zelf. Doorslaggevend voor die waarde blijft alleen het fijngehalte.
Bronnen: World Gold Council (gold.org), EUR-Lex REACH-verordening (eur-lex.europa.eu).