Toevoegmetaal / legeringsmetaal
Ook: Toevoegmetaal, Bijmetaal, Legant
Een legeringsmetaal is een onedel of edel metaal dat in een gedefinieerde hoeveelheid aan een edelmetaal wordt toegevoegd om hardheid, kleur, smeltgedrag of andere eigenschappen gericht te veranderen.
Een legeringsmetaal (ook toevoegmetaal of legant) is het deel van een edelmetaallegering dat niet uit het eigenlijke edelmetaal bestaat. Zonder legeringsmetalen zouden veel toepassingen nauwelijks mogelijk zijn: zuiver goud (999,9 ‰) is zo zacht dat het met een vingernagel te krassen is – pas de toevoeging van andere metalen geeft het sieraad of de munt de nodige gebruikshardheid. Het fijngehalte geeft steeds aan hoeveel edelmetaal – en daarmee hoe weinig legeringsmetaal – in een legering zit.
Welke metalen worden ingezet?
| Legeringsmetaal | Typische inzet | Werking |
|---|---|---|
| Koper | Roodgoud, sterlingzilver, 585 goud | Hardheid ↑, roodkleuring |
| Zilver | Geelgoud, witgoud-basislegeringen | Lichtere kleur, ductiliteit |
| Palladium | Witgoud (hypoallergeen) | Witkleuring, aanlopen ↓ |
| Nikkel | Ouder witgoud | Witkleuring (allergiepotentieel) |
| Zink | Soldeerlegeringen, geelgoud | Smeltpunt ↓, verharding |
| Iridium / ruthenium | Platinalegeringen | Hardheid ↑ bij platina |
Invloed op de materiaalwaarde
De smeltwaarde van een sieraad berust uitsluitend op het fijngewicht van het edelmetaal, niet op het gewicht van de legeringsmetalen. Bij een 585 gouden ring met 10 g ruwgewicht is rekenkundig maar 5,85 g fijngoud waarderelevant – de resterende 4,15 g legeringsmetaal (vaak koper en zilver) telt in de taxatie nauwelijks mee. De exacte materiaalwaarde bepaalt u met de smeltwaardecalculator.
Fijngewicht = ruwgewicht × (fijngehalte ÷ 1000)
Voorbeeld 585 goud, 10 g: 10 × 0,585 = 5,85 g fijngoud
Kleurwerking door legeringsmetalen
De kleur van een goudlegering is direct afhankelijk van de mengverhouding van de legeringsmetalen:
- Roodgoud / roségoud: hoog kopergehalte (bijv. 750 ‰ goud + ~200 ‰ koper + ~50 ‰ zilver)
- Witgoud: palladium (hypoallergeen) of historisch nikkel vervangt koper volledig
- Groengoud (electrum): hoog zilvergehalte, geen of weinig koper
Aanlopen en allergierisico
Koper en nikkel als legeringsmetalen kunnen bij gevoelige dragers contactallergieën veroorzaken. Nikkel is in de EU voor sieraden, piercingsieraden en huidberoerende artikelen streng gereguleerd – de oorspronkelijke Nikkelrichtlijn 94/27/EG is vervangen door de REACH-verordening (EG) nr. 1907/2006, bijlage XVII vermelding 27, en verder aangescherpt. Palladium geldt als verdraagzamer alternatief. Zilver vormt door zwavelverbindingen in de lucht een donkere aanloopelaag – het legeringsmetaal koper versnelt dit proces.
Kort samengevat
Het legeringsmetaal bepaalt kleur, hardheid, allergierisico en aanloopgedrag van een edelmetaallegering, maar heeft geen wezenlijke invloed op de edelmetaalwaarde – bepalend is uitsluitend het fijngehalte van het edelmetaal.