Platinagroepmetalen
Ook bekend als: PGM, platinametalen, platinagroep
Platinagroepmetalen (PGM) zijn zes chemisch verwante overgangsmetalen – platina, palladium, rhodium, iridium, osmium en ruthenium – die zich onderscheiden door buitengewone corrosiebestendigheid, hoge smeltpunten en katalytische eigenschappen.
Bevalt wat u hier ziet en leest?
We leggen ons hart en ziel in het snel, proper en gratis houden van preciousmetalprices.com — geen betaalmuren, geen rommel, enkel betrouwbare feiten en livekoersen. Als het je van pas komt, is de fijnste manier om merci te zeggen het gewoon door te vertellen. Elke keer dat je het deelt, laat je een medebelegger ons ontdekken en houd je het project mee in leven. 💛
Bevalt wat u hier ziet en leest?
We leggen ons hart en ziel in het snel, proper en gratis houden van preciousmetalprices.com — geen betaalmuren, geen rommel, enkel betrouwbare feiten en livekoersen. Als het je van pas komt, is de fijnste manier om merci te zeggen het gewoon door te vertellen. Elke keer dat je het deelt, laat je een medebelegger ons ontdekken en houd je het project mee in leven. 💛
De platinagroepmetalen – kortweg PGM, naar het Engelse Platinum Group Metals – behoren tot de zeldzaamste en waardevolste metaalfamilies op aarde. Het gaat om zes elementen die in het periodiek systeem naast elkaar staan en zich chemisch nagenoeg identiek gedragen: platina (Pt), palladium (Pd), rhodium (Rh), iridium (Ir), osmium (Os) en ruthenium (Ru). Door hun schaarste, hun onmisbaarheid in de industrie en hun grillige koersverloop trekken PGM wereldwijd de aandacht van zowel beleggers als fabrikanten. Realtime noteringen vindt u voor platina en palladium.
De zes op een rij
| Metaal | Symbool | Atoomnummer | Dichtheid (g/cm³) | Smeltpunt (°C) | Hoofdgebruik |
|---|---|---|---|---|---|
| Platina | Pt | 78 | 21,45 | 1.768 | Katalysatoren, sieraden, brandstofcellen |
| Palladium | Pd | 46 | 12,02 | 1.554 | Autokatalysatoren, elektronica, waterstoftechniek |
| Rhodium | Rh | 45 | 12,41 | 1.964 | Driewegkatalysatoren (NOx-reductie) |
| Iridium | Ir | 77 | 22,56 | 2.446 | Bougies, kroezen, elektroden |
| Osmium | Os | 76 | 22,59 | 3.033 | Hardheidstoevoeging voor legeringen, wetenschap |
| Ruthenium | Ru | 44 | 12,45 | 2.334 | Harddiskcoating, elektronica, katalyse |
Osmium is met 22,59 g/cm³ het dichtste natuurlijk voorkomende element dat er bestaat – ongeveer driemaal zo zwaar als ijzer.
Winning: bijna altijd een bijproduct
PGM komen uiterst zeldzaam voor in de aardkorst; hun gemiddelde concentratie ligt in het lage ppb-bereik (delen per miljard). Zo'n 70 tot 75 % van de wereldwijde winning komt uit Zuid-Afrika, en dan vooral uit het Bushveld Igneous Complex in de provincie Limpopo – een van de meest bijzondere afzettingen ter wereld. Daarnaast leveren Rusland (Norilsk, vooral voor palladium), Zimbabwe en Canada substantiële hoeveelheden.
Vrijwel altijd worden PGM gewonnen als bijproduct van de nikkel- en koperwinning. Omdat het ertsgehalte doorgaans maar enkele grammen per ton bedraagt, is de winning bewerkelijk en duur. Uit het ruwe erts ontstaan eerst doré-baren, die daarna in raffinaderijen tot zuiver metaal worden verwerkt. Naast de primaire winning wint recycling – vooral uit autokatalysatoren en elektronicaschroot – aan belang; bij palladium dekt secundair materiaal inmiddels een fors deel van de behoefte.
Onmisbaar in de industrie
De belangrijkste toepassing voor platina, palladium en rhodium is de autokatalysator. Driewegkatalysatoren zetten koolmonoxide, onverbrande koolwaterstoffen en stikstofoxiden om in minder schadelijke stoffen – zonder PGM zou dat economisch niet haalbaar zijn.
Andere sleuteltoepassingen:
- Waterstoftechnologie: platina is de centrale katalysator in PEM-brandstofcellen, wat PGM in de energietransitie extra relevant maakt.
- Elektronica: palladium in meerlaagse condensatoren (MLCC's), ruthenium in harddiskcoatings.
- Chemie: platina en palladium als katalysator bij de productie van salpeterzuur en zwavelzuur.
- Medische techniek: platina in pacemakers, elektroden en implantaatmaterialen.
- Sieraden: platina (vooral in Japan en het luxesegment) en palladium als witgoud-vervanger.
Prijs en belegging
Anders dan bij goud of zilver worden de PGM-prijzen in de eerste plaats gedreven door de industriële vraag. Rhodium is daarvan het extreme voorbeeld: tussen 2020 en 2021 noteerde het tijdelijk boven 20.000 USD per troy ounce om daarna sterk terug te vallen. Die hevige volatiliteit weerspiegelt de krappe, geografisch geconcentreerde aanbodkant en de gevoelige band met de automarkt.
Wie in PGM wil beleggen, kan kiezen uit fysieke baren en munten (zoals platinamunten), fysiek gedekte ETC's en certificaten. De fiscale behandeling verschilt per metaal. In België is fysiek beleggingsgoud vrijgesteld van btw, terwijl platina, palladium en zilver onder het standaardtarief van 21% btw vallen. Een particuliere verkoop binnen het normaal beheer van het privévermogen is in beginsel vrij van personenbelasting; wel voert België vanaf 1 januari 2026 een meerwaardebelasting van 10% in (jaarlijkse vrijstelling € 10.000), die echter alleen fysiek goud raakt en niet fysiek platina, palladium of zilver. (Dit is geen fiscaal of beleggingsadvies; het betreft Belgische fiscaliteit, anders dan Nederland waar edelmetaal in box 3 valt.) Het historische verloop bekijkt u onder [historische edelmetaalprijzenUNWRAP.
PGM tegenover goud en zilver
Hoewel goud en zilver in het spraakgebruik de bekendste edelmetalen zijn, horen ze niet bij de platinagroep. PGM onderscheiden zich door nog hogere smeltpunten, meer hardheid en een duidelijk sterkere katalytische werking. Wat alle edelmetalen delen, is hun bestendigheid tegen lucht, water en de meeste zuren – al lossen PGM wél op in koningswater.
Kort samengevat
Platinagroepmetalen zijn onmisbare industriële grondstoffen met een sterk geconcentreerd aanbod en een prijs die wordt bepaald door de vraag uit de auto- en technologiesector. Hun schaarste en veelzijdigheid maken van hen een belangrijk, maar prijsmatig grillig onderdeel van de edelmetaalmarkt.
Bronnen: WPIC, Johnson Matthey, LBMA; FOD Financiën (financien.belgium.be).