Aanlopen / tarnish
Ook bekend als: Tarnish, Aanloopkleuren, Oxideaanslag
Aanlopen (Engels: tarnish) is de oppervlakkige verkleuring van metaal die ontstaat wanneer het chemisch reageert met zwavelverbindingen of zuurstof uit de omgevingslucht.
Bevalt wat u hier ziet en leest?
We leggen ons hart en ziel in het snel, proper en gratis houden van preciousmetalprices.com — geen betaalmuren, geen rommel, enkel betrouwbare feiten en livekoersen. Als het je van pas komt, is de fijnste manier om merci te zeggen het gewoon door te vertellen. Elke keer dat je het deelt, laat je een medebelegger ons ontdekken en houd je het project mee in leven. 💛
Bevalt wat u hier ziet en leest?
We leggen ons hart en ziel in het snel, proper en gratis houden van preciousmetalprices.com — geen betaalmuren, geen rommel, enkel betrouwbare feiten en livekoersen. Als het je van pas komt, is de fijnste manier om merci te zeggen het gewoon door te vertellen. Elke keer dat je het deelt, laat je een medebelegger ons ontdekken en houd je het project mee in leven. 💛
Elke verzamelaar van zilveren bestek, munten of sieraden herkent het patroon: het spiegelende oppervlak wordt na verloop van tijd eerst geelachtig, verkleurt vervolgens naar bruin en eindigt in een diepe zwarte gloed. Wat hier gebeurt heet aanlopen (Engels: tarnish). Anders dan bij klassieke corrosie wordt het metaal niet aangevreten of afgebroken; enkel de allerbovenste atoomlagen ondergaan een flinterdunne chemische omzetting.
De chemie achter het verschijnsel
Bij zilver is de grote boosdoener zwavelwaterstof (H₂S), een kleurloos sporengas dat vrijkomt uit rubber, wol, eieren, uitlaatgassen en zelfs uit onze eigen huid. Concentraties van slechts enkele delen per miljard (ppb) volstaan al om de reactie op gang te trekken:
4 Ag + 2 H₂S + O₂ → 2 Ag₂S + 2 H₂O
Het gevormde zilversulfide (Ag₂S) hecht stevig, geleidt elektriciteit en bouwt zichzelf op tot een zelfbeperkende beschermlaag. Daarnaast kan zuurstof alleen een dunne Ag₂O-laag vormen, al is die minder kleurintensief. Ook carbonylsulfide (COS) en zwaveldioxide (SO₂) uit stedelijke lucht jagen het proces verder aan.
Welke metalen lopen aan – en welke niet?
| Metaal | Aanloopneiging | Hoofdproduct |
|---|---|---|
| Zilver (Ag) | zeer hoog | Ag₂S (zwart) |
| Koper (Cu) | hoog | Cu₂O/CuO (roodbruin), groene patina (basisch kopercarbonaat) |
| 925 sterlingzilver | hoog (koperaandeel versnelt) | Ag₂S + Cu₂O |
| Witgoud (Ni-houdend) | matig | NiO, slijtage van de rhodiumlaag |
| Palladium (Pd) | zeer gering | – |
| Platina (Pt) | praktisch nul | – |
| Goud 999 | nul | – |
Puur goud loopt door zijn hoge standaardpotentiaal (+1,50 V t.o.v. NHE) chemisch niet aan. Legeringen zoals 333 of 585 goud kunnen daarentegen licht verkleuren, doordat de bijgemengde onedele metalen (koper, zilver) wél reageren.
Wat aanslag betekent voor de verzamelwaarde
Bij beleggings- en verzamelmunten bepaalt de aard van de aanslag mee de prijs. Numismaten maken drie onderscheiden:
- Originele toning – een gelijkmatige, voor de leeftijd typische verkleuring die verzamelaars vaak juist waarderen en die de echtheid ondersteunt.
- Vlekkerige of agressieve aanslag – deze duwt de conditiegraad (grading) merkbaar omlaag.
- Gereinigd – machinaal of chemisch weggewerkte aanslag laat krassen na en waardeert een munt blijvend af.
Voor de munt-echtheidscontrole is de aanslag zelf een nuttige aanwijzing: vervalsingen op wolfraambasis met een dun goudlaagje vertonen dikwijls afwijkende aanlooppatronen aan de randen en de slagkanten.
Beschermen en verwijderen
Om aanlopen te vertragen:
- Bewaar luchtdicht (capsules, vacuümgesloten coin-bags).
- Gebruik droogmiddel (silicagel) en zwavelabsorberende strips (Pacific Silvercloth).
- Houd zilver weg van rubber, wol en eieren.
- Draag handschoenen bij het hanteren (vingerafdrukken bevatten vetzuren en zout).
Verwijderen wordt bij beleggingsmunten in principe afgeraden. Voor gebruikszilver werkt elektrochemisch reinigen goed: leg het op aluminiumfolie in heet water met baksoda, waarbij het aluminium als offeranode dient en het Ag₂S galvanisch terug omzet naar metallisch zilver – zonder materiaalverlies. Poetspasta daarentegen slijt telkens een beetje metaal weg.
Wilt u de zilverwaarde van aangelopen stukken berekenen, dan is geruststellend dat de smeltwaarde volledig onaangeroerd blijft: de sulfidelaag is zo dun dat ze bij het omsmelten simpelweg oxideert.
Kort samengevat
Aanlopen is een onvermijdelijke maar puur oppervlakkige reactie, bij zilver vooral aangedreven door zwavelverbindingen in de lucht. Voor beleggingsbaren en bullionmunten verandert het niets aan de metaalwaarde; bij numismatische verzamelstukken kan het de handelswaarde daarentegen behoorlijk sturen.
Bronnen: Römpp Chemie Lexikon (roempp.com), LBMA (lbma.org.uk).