Tandgoud (dentale legering)

Wie tandgoud zegt, denkt vaak aan puur goud – maar dat klopt niet. In werkelijkheid gaat het om een zorgvuldig samengestelde edelmetaallegering die is afgestemd op de bijzondere omstandigheden in de mond. Die omgeving is veeleisend: voortdurend vocht, wisselende zuurgraad en temperatuurschommelingen. Daarom moet het materiaal roestvrij, lichaamsvriendelijk, vormvast en jarenlang belastbaar zijn. Tandartsen gebruiken zulke legeringen al generaties lang voor kronen, bruggen, inlays, onlays en telescoopprothesen. Heeft u nog oud tandgoud liggen – uit uw eigen gebit of uit een erfenis – dan kunt u het bij een scheidingsinstelling of edelmetaalinkoper te gelde maken. U krijgt dan de smeltwaarde uitbetaald op basis van de dagkoers van goud.

Drie soorten dentale legeringen

Tandheelkundig gezien worden dentale legeringen ingedeeld naar het aandeel edelmetaal. Zo ontstaan drie hoofdgroepen:

Bij hooggoudlegeringen zit naast goud regelmatig platina (voor stevigheid en bescherming tegen aanlopen), palladium (dat het smeltpunt optrekt en de hardheid verbetert) en zilver (als goedkoper toevoegmetaal). In kleine hoeveelheden komen daar nog koper, zink of indium bij om giet- en verwerkingseigenschappen bij te sturen.

Goudgereduceerde legeringen zijn vaak opgebouwd rond een palladium-zilverbasis met relatief weinig goud. Toch ligt hun edelmetaalgehalte nog altijd ruim hoger dan bij sieraden van 333 goud.

Wat maakt edelmetaal geschikt voor het gebit?

De keuze voor edelmetaal is geen toeval, maar volgt uit de natuurkundige en chemische eigenschappen:

• Roestvast: in speeksel met wisselende pH en temperaturen tussen circa 10 en 60 °C blijven edelmetalen nagenoeg onaangetast.
• Lichaamsvriendelijk: hooggoudlegeringen worden goed verdragen; allergische reacties zijn zeldzaam – anders dan bij nikkelhoudende NEM-legeringen.
• Bewerkbaar: tandgoud laat zich nauwkeurig gieten, slijpen en polijsten, wat cruciaal is voor een sluitende pasvorm op een geprepareerde tand.
• Duurzaam: goed vervaardigd tandgoud gaat vaak tientallen jaren mee.

Vanaf de jaren negentig kwamen keramische volkronen en zirkoniumoxide-restauraties op, met als voordeel de tandkleurige, metaalvrije uitstraling. Sindsdien daalde het goudverbruik in de tandtechniek, al blijft het wereldwijd een merkbaar deel van de totale goudvraag.

Zo bereken je de smeltwaarde

De waarde van tandgoud komt neer op het fijngewicht van de aanwezige edelmetalen, telkens vermenigvuldigd met hun dagprijs. Omdat er meestal meerdere metalen in zitten, wordt elk metaal apart gewaardeerd:

Smeltwaarde = (ruwgewicht × goudaandeel × goudprijs)
            + (ruwgewicht × palladiumaandeel × palladiumprijs)
            + (ruwgewicht × platina-aandeel × platinaprijs)
            + ...

Rekenvoorbeeld: een kroon van 2,0 g ruwgewicht in een legering met 75 % goud, 10 % palladium en 5 % platina:

• Goud: 2,0 g × 0,75 = 1,50 g fijngoud
• Palladium: 2,0 g × 0,10 = 0,20 g fijnpalladium
• Platina: 2,0 g × 0,05 = 0,10 g fijnplatina

De feitelijke uitbetaling ligt, afhankelijk van de inkoper, doorgaans tussen 75 en 90 % van deze rekenkundige smeltwaarde. De volledige waarde bepaalt u eenvoudig met de tandgoud-calculator of de bredere smeltwaardecalculator (zie de tools hierboven), telkens op basis van de actuele goudprijs.

Zo verloopt de verkoop

1. Bewaren: houd verwijderde kronen, bruggen en inlays goed bij. In België mag u uw tandarts vragen om verwijderde restauraties mee te geven.
2. Herkennen: een blik op de kleur helpt (hooggoud oogt geelachtig-goud, goudgereduceerd witachtig-zilverig), maar zekerheid geeft alleen een analyse.
3. Offerte vragen: inkopers – scheidingsinstellingen, edelmetaalhandelaren of onlineaankoop – geven meestal een vaste prijs per gram naar zichtbare legeringsklasse, of voeren een röntgenfluorescentieanalyse (RFA) uit.
4. Analyse en uitbetaling: een betrouwbare scheidingsinstelling smelt het materiaal om, bepaalt de legering exact en betaalt op basis van het werkelijk vastgestelde fijngehalte.

Fiscaal in België: verkoopt u als particulier oud tandgoud binnen het normaal beheer van uw privévermogen, dan is de meerwaarde in beginsel vrijgesteld van personenbelasting (artikel 90 WIB92). Let wel op de nieuwe meerwaardebelasting van 10 % die België vanaf 1 januari 2026 heft op gerealiseerde meerwaarden op financiële activa, met een jaarlijkse vrijstelling van € 10.000; fysiek beleggingsgoud valt daar uitdrukkelijk onder, fysiek zilver en platina (voorlopig) niet. Dit is louter een aanwijzing, geen belasting- of beleggingsadvies – raadpleeg bij twijfel een adviseur. (Dit verschilt van Nederland, waar edelmetaal in box 3 valt.)

De rol van recycling

Tandgoud is een belangrijke bron voor de recycling van oud goud. Jaarlijks komt wereldwijd een aanzienlijke hoeveelheid dentaal gebruikt edelmetaal vrij – uit praktijken, tandtechnische labo's en crematieresten. Scheidingsinstellingen smelten dit materiaal om, scheiden de metalen langs pyrometallurgische of hydrometallurgische weg en winnen zuiver goud, palladium en platina terug. Dat secundaire metaal stroomt vervolgens terug in de productieketen en spaart primaire grondstoffen uit.

Kort samengevat

Tandgoud is een samengestelde edelmetaallegering waarin goud, palladium en platina de waarde bepalen. Hoeveel het uiteindelijk opbrengt, hangt volledig af van het exacte fijngehalte en de dagprijs van elk metaal. Wilt u verkopen, bereken dan vooraf de smeltwaarde en vergelijk offertes van meerdere betrouwbare inkopers.

Bronnen: FOD Financiën (financien.belgium.be), Nationale Bank van België (nbb.be).