Οδοντιατρικός χρυσός (οδοντιατρικό κράμα)

Ο οδοντιατρικός χρυσός δεν αποτελεί καθαρό μέταλλο· πρόκειται για ένα οδοντιατρικό κράμα πλούσιο σε πολύτιμα μέταλλα, μελετημένο ώστε να αντέχει μόνιμα μέσα στο ανθρώπινο στόμα. Οι προδιαγραφές είναι απαιτητικές: το υλικό οφείλει να μη διαβρώνεται, να είναι βιοσυμβατό, διαστασιακά σταθερό και ανθεκτικό στη διαρκή μασητική φόρτιση. Επί δεκαετίες τέτοια κράματα εξυπηρετούν στεφάνες, γέφυρες, ένθετα (inlays/onlays) και τηλεσκοπικές προσθέσεις. Όποιος διαθέτει παλιό οδοντιατρικό χρυσό μπορεί να τον διαθέσει σε ένα διυλιστήριο πολύτιμων μετάλλων ή σε αγοραστή του κλάδου και να εισπράξει την αξία τήξης που αντιστοιχεί στην τρέχουσα τιμή χρυσού.

Σύνθεση: τρεις κατηγορίες οδοντιατρικών κραμάτων

Η οδοντοτεχνική ταξινομεί τα κράματα με κριτήριο την περιεκτικότητά τους σε πολύτιμα μέταλλα σε τρεις βασικές ομάδες:

Πέρα από τον χρυσό, τα υψηλόχρυσα κράματα φιλοξενούν συχνά λευκόχρυσο που ενισχύει την αντοχή και περιορίζει την αμαύρωση, παλλάδιο που ανεβάζει το σημείο τήξης και σκληραίνει το υλικό, καθώς και ασήμι ως οικονομικότερο πρόσθετο. Μικρές δόσεις χαλκού, ψευδαργύρου ή ινδίου ρυθμίζουν τη ρευστότητα της χύτευσης και τη μετέπειτα κατεργασία.

Τα κράματα μειωμένου χρυσού στηρίζονται κατά κανόνα σε βάση παλλαδίου-ασημιού με μικρότερη αναλογία χρυσού. Ακόμη κι έτσι, η συνολική τους περιεκτικότητα σε πολύτιμα μέταλλα ξεπερνά κατά πολύ εκείνη κοσμημάτων από χρυσό 333 (8 καράτια).

Γιατί ο οδοντίατρος επιλέγει πολύτιμα μέταλλα;

Οι φυσικές και χημικές ιδιότητες των πολύτιμων μετάλλων τα καθιστούν ιδανικά για το στοματικό περιβάλλον:

• Αντοχή στη διάβρωση: μέσα στο σάλιο, με διακυμάνσεις pH και θερμοκρασίας (10–60 °C), τα πολύτιμα μέταλλα σχεδόν δεν οξειδώνονται ούτε σκουριάζουν.
• Βιοσυμβατότητα: τα υψηλόχρυσα κράματα είναι εξαιρετικά ανεκτά από τον οργανισμό, ενώ αλλεργικές αντιδράσεις σπανίζουν — σε αντιδιαστολή με τα κράματα NEM που περιέχουν νικέλιο.
• Ευκολία κατεργασίας: χυτεύεται, λειαίνεται και στιλβώνεται με ακρίβεια, ώστε η αποκατάσταση να εφαρμόζει τέλεια στο προετοιμασμένο δόντι.
• Διάρκεια ζωής: μια σωστά κατασκευασμένη εργασία μπορεί να διαρκέσει δεκαετίες.

Από τη δεκαετία του 1990 και μετά, οι ολοκεραμικές στεφάνες και οι αποκαταστάσεις οξειδίου του ζιρκονίου (στο χρώμα του δοντιού, χωρίς μέταλλο) κερδίζουν έδαφος. Η ζήτηση χρυσού στην οδοντοτεχνική έχει έκτοτε υποχωρήσει, παραμένει όμως ένα μη αμελητέο κομμάτι της παγκόσμιας κατανάλωσης χρυσού.

Υπολογισμός της αξίας τήξης

Η αξία ενός τεμαχίου οδοντιατρικού χρυσού ισούται με το καθαρό βάρος κάθε περιεχόμενου πολύτιμου μετάλλου επί την αντίστοιχη τιμή ημέρας. Επειδή ένα κράμα συνδυάζει πολλά μέταλλα, το καθένα αποτιμάται χωριστά:

Αξία τήξης = (Μεικτό βάρος × ποσοστό χρυσού × τιμή χρυσού)
           + (Μεικτό βάρος × ποσοστό παλλαδίου × τιμή παλλαδίου)
           + (Μεικτό βάρος × ποσοστό λευκόχρυσου × τιμή λευκόχρυσου)
           + ...

Παράδειγμα: στεφάνη μεικτού βάρους 2,0 g από κράμα με 75 % χρυσό, 10 % παλλάδιο και 5 % λευκόχρυσο:

• Χρυσός: 2,0 g × 0,75 = 1,50 g καθαρός χρυσός
• Παλλάδιο: 2,0 g × 0,10 = 0,20 g καθαρό παλλάδιο
• Λευκόχρυσος: 2,0 g × 0,05 = 0,10 g καθαρός λευκόχρυσος

Η τελική πληρωμή, ανάλογα με τον αγοραστή, κινείται συνήθως στο 75–90 % της θεωρητικής αξίας τήξης. Το σύνολο μπορείτε να το υπολογίσετε με τον υπολογιστή οδοντιατρικού χρυσού ή με τον γενικό υπολογιστή αξίας τήξης, πάντα με βάση την τρέχουσα τιμή χρυσού.

Πώς εξελίσσεται η πώληση

1. Συλλογή: κρατήστε στεφάνες, γέφυρες και ένθετα αφού αφαιρεθούν. Ο οδοντίατρος οφείλει να σας παραδώσει την αφαιρεθείσα αποκατάσταση.
2. Αναγνώριση: με οπτικό έλεγχο διακρίνεται το υψηλόχρυσο (κιτρινωπό-χρυσαφί) από το μειωμένου χρυσού (λευκωπό-ασημί), όμως χωρίς εργαστηριακή ανάλυση κανένα συμπέρασμα δεν είναι ασφαλές.
3. Προσφορά: διυλιστήρια, έμποροι και υπηρεσίες online αγοράς δίνουν είτε κατ' αποκοπή τιμή ανά γραμμάριο ανάλογα με την ορατή κατηγορία είτε μετρούν το κράμα με ανάλυση φθορισμού ακτίνων Χ (XRF).
4. Ανάλυση και εξόφληση: ένα σοβαρό διυλιστήριο τήκει το υλικό, προσδιορίζει με ακρίβεια τη σύσταση και πληρώνει βάσει της πραγματικής καθαρότητας.

Σημείωση για τη φορολογία (Κύπρος): Για ιδιώτη στην Κύπρο, η περιστασιακή πώληση παλιού οδοντιατρικού χρυσού δεν φορολογείται ως υπεραξία. Ο Φόρος Κεφαλαιουχικών Κερδών (Ν.52/1980) επιβάλλεται μόνο σε κέρδη από ακίνητη ιδιοκτησία στην Κύπρο· τα φυσικά πολύτιμα μέταλλα είναι κινητή περιουσία και δεν υπόκεινται σε αυτόν — δεν προβλέπεται περίοδος διακράτησης ούτε «κερδοσκοπική προθεσμία». Κατά την αγορά, ο επενδυτικός χρυσός απαλλάσσεται από τον ΦΠΑ (ειδικό καθεστώς του Ν.95(Ι)/2000, εναρμονισμένο με την Οδηγία 2006/112/ΕΚ), ενώ το ασήμι, η πλατίνα και το παλλάδιο επιβαρύνονται με τον κανονικό συντελεστή ΦΠΑ 19 %. Οι έμποροι πολύτιμων μετάλλων είναι υπόχρεες οντότητες βάσει του Ν.188(Ι)/2007 (εποπτεία ΜΟΚΑΣ) για συναλλαγές από 10.000 €, ενώ από τον Δεκέμβριο 2024 οι πληρωμές μετρητών άνω των 10.000 € απαγορεύονται. Το παρόν αποτελεί ενημέρωση, όχι φορολογική ή νομική συμβουλή· σε αμφιβολία απευθυνθείτε στο Τμήμα Φορολογίας.

Οδοντιατρικός χρυσός και ανακύκλωση

Ο οδοντιατρικός χρυσός συνιστά σημαντικό ρεύμα του παλαιού χρυσού προς ανακύκλωση. Κάθε χρόνο συγκεντρώνονται παγκοσμίως αξιόλογες ποσότητες οδοντιατρικά χρησιμοποιημένων πολύτιμων μετάλλων — από ιατρεία, οδοντοτεχνικά εργαστήρια και υπολείμματα αποτεφρωτηρίων. Τα διυλιστήρια τήκουν το υλικό, διαχωρίζουν τα μέταλλα με πυρομεταλλουργικές ή υδρομεταλλουργικές μεθόδους και ανακτούν καθαρό χρυσό, παλλάδιο και λευκόχρυσο. Το δευτερογενές αυτό υλικό επιστρέφει στην παραγωγή και μειώνει την πίεση στους πρωτογενείς πόρους.

Με μια ματιά

Ο οδοντιατρικός χρυσός είναι ένα σύνθετο κράμα, με τον χρυσό, το παλλάδιο και τον λευκόχρυσο να καθορίζουν την αξία του — η οποία εξαρτάται από την ακριβή καθαρότητα και την τιμή ημέρας όλων των μετάλλων. Πριν από κάθε πώληση αξίζει να υπολογίσετε την αξία τήξης και να συγκρίνετε προσφορές από περισσότερους αξιόπιστους αγοραστές.

Πηγές: Τμήμα Φορολογίας Κύπρου (mof.gov.cy), ΜΟΚΑΣ (mokas.law.gov.cy), LBMA (lbma.org.uk).