Οδοντιατρικός χρυσός (οδοντιατρικό κράμα)

Ο οδοντιατρικός χρυσός δεν είναι καθαρός χρυσός, αλλά ένα οδοντιατρικό κράμα με περιεκτικότητα σε πολύτιμα μέταλλα, ειδικά σχεδιασμένο για χρήση μέσα στο ανθρώπινο στόμα. Οι απαιτήσεις είναι αυστηρές: το υλικό πρέπει να είναι ανθεκτικό στη διάβρωση, βιοσυμβατό, σταθερό στη μορφή και ανθεκτικό στη διαρκή καταπόνηση. Εδώ και δεκαετίες τέτοια κράματα χρησιμοποιούνται για στεφάνες, γέφυρες, ένθετα (inlays/onlays) και τηλεσκοπικές προσθέσεις. Όποιος κατέχει παλιό οδοντιατρικό χρυσό — από το δικό του στόμα ή από συγγενή — μπορεί να τον πουλήσει σε ένα διυλιστήριο πολύτιμων μετάλλων ή σε αγοραστή πολύτιμων μετάλλων και να λάβει την αξία τήξης με βάση την τρέχουσα τιμή χρυσού.

Σύνθεση: τρεις κατηγορίες οδοντιατρικών κραμάτων

Η οδοντιατρική διακρίνει τα κράματα ανάλογα με την περιεκτικότητά τους σε πολύτιμα μέταλλα σε τρεις βασικές κατηγορίες:

Τα υψηλόχρυσα κράματα περιέχουν, εκτός από χρυσό, συχνά λευκόχρυσο (για αντοχή και προστασία από αμαύρωση), παλλάδιο (αυξάνει το σημείο τήξης και βελτιώνει τη σκληρότητα), ασήμι (οικονομικότερο πρόσθετο) καθώς και σε μικρές ποσότητες χαλκό, ψευδάργυρο ή ίνδιο για τη ρύθμιση των ιδιοτήτων χύτευσης και επεξεργασίας.

Τα κράματα μειωμένου χρυσού (πολύτιμα κράματα χωρίς υψηλόχρυσο) αποτελούνται συχνά από βασικό σύστημα παλλαδίου-ασημιού με σχετικά λίγο χρυσό. Η περιεκτικότητά τους σε πολύτιμα μέταλλα παραμένει όμως πολύ πάνω από αυτήν κοσμημάτων με χρυσό 333 (8 καράτια).

Γιατί χρησιμοποιείται καθόλου πολύτιμο μέταλλο στον οδοντίατρο;

Οι φυσικές και χημικές ιδιότητες των πολύτιμων μετάλλων τα καθιστούν ιδιαίτερα κατάλληλα για την οδοντιατρική:

• Αντοχή στη διάβρωση: στο περιβάλλον του σάλιου με μεταβαλλόμενες τιμές pH και θερμοκρασίες (10–60 °C) τα πολύτιμα μέταλλα δύσκολα σκουριάζουν ή οξειδώνονται.
• Βιοσυμβατότητα: τα υψηλόχρυσα κράματα θεωρούνται πολύ καλά ανεκτά· αλλεργικές αντιδράσεις είναι σπάνιες (σε αντίθεση με τα κράματα NEM που περιέχουν νικέλιο).
• Επεξεργασιμότητα: ο οδοντιατρικός χρυσός χυτεύεται, λειαίνεται και στιλβώνεται με ακρίβεια — σημαντικό για την εφαρμοστή αποκατάσταση ενός προετοιμασμένου δοντιού.
• Μακροζωία: καλά επεξεργασμένος οδοντιατρικός χρυσός μπορεί να διαρκέσει δεκαετίες.

Από τη δεκαετία του 1990 κερδίζουν έδαφος οι ολοκεραμικές στεφάνες και οι αποκαταστάσεις από οξείδιο του ζιρκονίου (στο χρώμα του δοντιού, χωρίς μέταλλο). Η κατανάλωση χρυσού στην οδοντοτεχνική έκτοτε μειώθηκε, αλλά εξακολουθεί παγκοσμίως να αποτελεί αξιοσημείωτο μερίδιο της ζήτησης χρυσού.

Υπολογισμός της αξίας τήξης του οδοντιατρικού χρυσού

Η αξία του οδοντιατρικού χρυσού προκύπτει από το καθαρό βάρος των περιεχόμενων πολύτιμων μετάλλων επί τις τιμές ημέρας τους. Επειδή ο οδοντιατρικός χρυσός συνήθως αποτελείται από πολλά μέταλλα, το καθένα πρέπει να αποτιμηθεί χωριστά.

Αξία τήξης = (Μεικτό βάρος × ποσοστό χρυσού × τιμή χρυσού)
           + (Μεικτό βάρος × ποσοστό παλλαδίου × τιμή παλλαδίου)
           + (Μεικτό βάρος × ποσοστό λευκόχρυσου × τιμή λευκόχρυσου)
           + ...

Παράδειγμα: μια στεφάνη με μεικτό βάρος 2,0 g από κράμα με 75 % χρυσό, 10 % παλλάδιο και 5 % λευκόχρυσο:

• Χρυσός: 2,0 g × 0,75 = 1,50 g καθαρός χρυσός
• Παλλάδιο: 2,0 g × 0,10 = 0,20 g καθαρό παλλάδιο
• Λευκόχρυσος: 2,0 g × 0,05 = 0,10 g καθαρός λευκόχρυσος

Η πραγματική πληρωμή κυμαίνεται, ανάλογα με τον αγοραστή, στο 75–90 % της υπολογιστικής αξίας τήξης. Ολόκληρη την αξία τήξης μπορείτε να την προσδιορίσετε με τον υπολογιστή οδοντιατρικού χρυσού ή με τον γενικό υπολογιστή αξίας τήξης, με βάση την τρέχουσα τιμή χρυσού.

Αγορά: πώς γίνεται η πώληση

1. Συλλογή: φυλάξτε στεφάνες, γέφυρες και ένθετα μετά την αφαίρεσή τους από τον οδοντίατρο. Τα οδοντιατρεία οφείλουν να παραδίδουν τις αφαιρεθείσες αποκαταστάσεις στον ασθενή.
2. Αναγνώριση: οπτικός έλεγχος (υψηλόχρυσο = κιτρινωπό-χρυσαφί· μειωμένου χρυσού = λευκωπό-ασημί). Χωρίς ανάλυση δεν υπάρχει αξιόπιστο συμπέρασμα.
3. Λήψη προσφοράς: οι αγοραστές (διυλιστήρια, έμποροι πολύτιμων μετάλλων, online αγορά) αναφέρουν συνήθως κατ' αποκοπή τιμές ανά γραμμάριο με βάση την ορατή κατηγορία κράματος ή διενεργούν ανάλυση φθορισμού ακτίνων Χ (XRF).
4. Ανάλυση και πληρωμή: τα αξιόπιστα διυλιστήρια τήκουν το υλικό, αναλύουν το κράμα με ακρίβεια και πληρώνουν με βάση την πραγματικά προσδιορισμένη καθαρότητα.

Σημείωση για τους φόρους: Για τους ιδιώτες στην Ελλάδα, η μεμονωμένη πώληση παλιού οδοντιατρικού χρυσού κατά κανόνα δεν φορολογείται ως υπεραξία — τα φυσικά πολύτιμα μέταλλα δεν εμπίπτουν στους τίτλους του άρθρου 42 του ΚΦΕ (ν. 4172/2013). Αν όμως οι πωλήσεις γίνονται συστηματικά και με κερδοσκοπικό σκοπό (τεκμήριο: τρεις ή περισσότερες ομοειδείς συναλλαγές εντός εξαμήνου), το κέρδος φορολογείται ως εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα (άρθρο 21 παρ. 3 ΚΦΕ), με προοδευτικούς συντελεστές 9 %–44 %. Σε αντίθεση με τη Γερμανία, στην Ελλάδα δεν υπάρχει περίοδος διακράτησης ενός έτους. Πρόκειται για ενημέρωση — όχι για φορολογική ή επενδυτική συμβουλή· σε περίπτωση αμφιβολίας συμβουλευτείτε φορολογικό σύμβουλο.

Οδοντιατρικός χρυσός και ανακύκλωση

Ο οδοντιατρικός χρυσός είναι σημαντικό συστατικό της ανακύκλωσης παλαιού χρυσού. Παγκοσμίως προκύπτουν ετησίως σημαντικές ποσότητες οδοντιατρικά χρησιμοποιημένων πολύτιμων μετάλλων — από ιατρεία, οδοντοτεχνικά εργαστήρια και υπολείμματα αποτεφρωτηρίων. Τα διυλιστήρια τήκουν το υλικό, διαχωρίζουν τα μέταλλα πυρομεταλλουργικά ή υδρομεταλλουργικά και ανακτούν καθαρό χρυσό, παλλάδιο και λευκόχρυσο. Αυτό το δευτερογενές υλικό επιστρέφει στην παραγωγή πολύτιμων μετάλλων και έτσι διαφυλάσσει τους πρωτογενείς πόρους.

Με λίγα λόγια

Ο οδοντιατρικός χρυσός είναι ένα σύνθετο κράμα πολύτιμων μετάλλων με χρυσό, παλλάδιο και λευκόχρυσο ως καθοριστικά της αξίας συστατικά — η πραγματική αξία εξαρτάται από την ακριβή καθαρότητα και την τιμή ημέρας όλων των περιεχόμενων μετάλλων. Όποιος θέλει να πουλήσει παλιό οδοντιατρικό χρυσό, καλό είναι να υπολογίσει πρώτα την αξία τήξης και να συγκρίνει προσφορές από πολλούς αξιόπιστους αγοραστές.

Πηγές: ΑΑΔΕ (aade.gr), Τράπεζα της Ελλάδος (bankofgreece.gr), LBMA (lbma.org.uk).