Μέταλλα λευκόχρυσου

Με τον όρο μέταλλα λευκόχρυσου εννοούμε τα μέταλλα εκείνα που, όταν αναμειχθούν με χρυσό, εξαλείφουν το κίτρινο χρώμα του και δίνουν στο κράμα την ψυχρή, ασημόλευκη λάμψη που ζητούν οι καταναλωτές. Ο χρυσός σε καθαρή μορφή (999) έχει έντονο κίτρινο τόνο· για να προκύψει λευκόχρυσος απαιτείται ένας «λευκαντής» που δεσμεύει οπτικά αυτή την απόχρωση. Η ταυτότητα του λευκαντή δεν είναι λεπτομέρεια: καθορίζει τη σκληρότητα, τη βιοσυμβατότητα με το δέρμα και – όχι λιγότερο σημαντικό – το κόστος της πρώτης ύλης.

Ποια μέταλλα λευκαίνουν τον χρυσό

Το παλλάδιο αποτελεί σήμερα την πρώτη επιλογή για κοσμήματα ανώτερης ποιότητας. Ανήκει στην ομάδα της πλατίνας, είναι φιλικό προς το ευαίσθητο δέρμα και προσδίδει σε έναν λευκόχρυσο 750 (18 καρατίων) αρκετά καθαρή λευκότητα ώστε η επιροδίωση να μην είναι πάντοτε αναγκαία. Σε ένα τυπικό κράμα Pd το παλλάδιο κυμαίνεται στο 5–15 %, με συμπληρωματικά μέταλλα όπως άργυρο ή χαλκό.

Η πλατίνα δίνει επίσης ανοιχτόχρωμο, ασφαλές για αλλεργικά δέρματα κράμα, εμφανίζεται όμως σπανιότερα ως λευκαντής λόγω τιμής· συχνότερα την βρίσκουμε αυτόνομη σε καθαρά κράματα κοσμήματος (950 Pt). Το νικέλιο, αντιθέτως, κυριάρχησε ως λευκαντής μέχρι τη δεκαετία του 1990. Έκτοτε η ευρωπαϊκή νομοθεσία για το νικέλιο (Οδηγία 94/27/ΕΚ, ενσωματωμένη πλέον στον κανονισμό REACH) περιόρισε αυστηρά την περιεκτικότητά του στα κοσμήματα, καθώς προκαλεί συχνά δερματίτιδα εξ επαφής. Παλαιότερα κομμάτια λευκόχρυσου προδίδουν τη χρήση νικελίου από τον εντονότερο κίτρινο τόνο που ξεπροβάλλει όταν φθαρεί η επιφανειακή επίστρωση.

Ο ρόλος της επιροδίωσης

Στα περισσότερα κοσμήματα ο λευκόχρυσος καλύπτεται τελικά με μια επιροδίωση – ένα λεπτότατο, γαλβανικά αποτιθέμενο στρώμα ροδίου πάχους 0,1–0,5 µm. Το ρόδιο, ακόμη ένα μέταλλο PGM, είναι σκληρό και αδρανές στη διάβρωση, οπότε τονίζει τη λευκή λάμψη και προστατεύει την επιφάνεια. Με τα χρόνια το στρώμα φθείρεται, ο βασικός λευκόχρυσος αποκαλύπτει τον ελαφρύ φυσικό του τόνο και μια ανανέωση από κοσμηματοπώλη επαναφέρει την αρχική όψη.

Τιμή, αγορά και φορολογία στην Κύπρο

Η τιμή του παλλαδίου και η τιμή της πλατίνας περνούν άμεσα στο κόστος κατασκευής ενός λευκόχρυσου κράματος. Όταν το παλλάδιο ακρίβυνε απότομα (χαρακτηριστικά μεταξύ 2016 και 2022), αρκετοί κατασκευαστές στράφηκαν σε νικέλιο ή σε αυξημένο ποσοστό αργύρου. Έτσι, η αξία τήξης ενός λευκόχρυσου αντικειμένου δεν εξαρτάται μόνο από τον χρυσό που περιέχει, αλλά από ολόκληρη τη σύσταση του κράματος.

Φορολογικά, στην Κύπρο ο λευκόχρυσος ως κόσμημα δεν εντάσσεται στο ειδικό καθεστώς του επενδυτικού χρυσού· κατά την αγορά επιβαρύνεται με τον κανονικό συντελεστή ΦΠΑ 19 % που προβλέπει ο περί ΦΠΑ Νόμος Ν.95(Ι)/2000 (2026). Απαλλαγή ΦΠΑ ισχύει αποκλειστικά για τον επενδυτικό χρυσό αναγνωρισμένης καθαρότητας, όχι για άργυρο, πλατίνα ή παλλάδιο ούτε για κοσμήματα λευκόχρυσου. Ένα ενδεχόμενο κέρδος από τη μεταπώληση κινητών πολύτιμων μετάλλων από ιδιώτη δεν υπόκειται σε Φόρο Κεφαλαιουχικών Κερδών: ο κυπριακός Ν.52/1980 βαρύνει μόνο κέρδη από ακίνητη ιδιοκτησία στην Κύπρο, χωρίς περίοδο διακράτησης για τα μέταλλα. Για συναλλαγές από 10.000 € οι έμποροι πολύτιμων μετάλλων λειτουργούν ως υπόχρεες οντότητες υπό τον Ν.188(Ι)/2007 και την εποπτεία της ΜΟΚΑΣ, ενώ από τον Δεκέμβριο 2024 απαγορεύονται οι πληρωμές σε μετρητά άνω των 10.000 €.

Σημείωση: Οι αναφορές σε φορολογική μεταχείριση ή προοπτικές απόδοσης κραμάτων λευκόχρυσου δεν αποτελούν φορολογική ή επενδυτική συμβουλή. Για δεσμευτική καθοδήγηση απευθυνθείτε στο Τμήμα Φορολογίας (mof.gov.cy).

Συνοπτικά

Λευκόχρυσος προκύπτει όταν στον καθαρό χρυσό προστεθεί στοχευμένα παλλάδιο, πλατίνα ή νικέλιο· ο λευκαντής ορίζει το τελικό χρώμα, την ανεκτικότητα από το δέρμα και την τιμή. Η καταληκτική επιροδίωση χαρίζει τη χαρακτηριστική στιλπνή λευκότητα και θωρακίζει την επιφάνεια από τη φθορά.

Πηγές: World Gold Council (gold.org), LBMA (lbma.org.uk), Johnson Matthey (matthey.com), Τμήμα Φορολογίας Κύπρου (mof.gov.cy), CyLaw (cylaw.org).