Witgoud-metalen
Ook: Witmakers, Bleekmetalen (goud)
Met witgoud-metalen worden die edelmetalen bedoeld die goud een zilverachtig witte kleur geven wanneer ze als legeringspartner worden ingezet – vooral palladium, platina en nikkel.
Witgoud-metalen zijn legeringspartners die het edelmetaal goud zijn karakteristieke zilverachtig witte kleur geven. Omdat zuiver goud (fijngoud 999) van nature diepgeel is, worden gericht metalen bijgelegeerd die deze geeltint optisch neutraliseren of volledig overdekken. Naargelang de keuze van de witmaker ontstaan legeringen met zeer uiteenlopende eigenschappen – zowel technisch als met betrekking tot verdraagzaamheid en prijs.
De belangrijkste witgoud-metalen op een rij
| Metaal | Werking | Typisch aandeel | Bijzonderheid |
|---|---|---|---|
| Palladium | sterk witmakend | 5–15 % | hypoallergeen, waardevol |
| Platina | witmakend | tot 10 % | zeer hard, duur |
| Nikkel | sterk witmakend | 8–20 % | goedkoop, maar allergie-uitlokkend |
| Zilver | oplichtend | 10–25 % | licht gelige resttint |
Palladium geldt tegenwoordig als de voorkeurswitmaker voor hoogwaardige sieraadlegeringen. Het is een platinagroepmetaal, hypoallergeen en geeft 750 witgoud (18 karaat) een natuurlijke witheid, zonder dat rhodineren dwingend noodzakelijk is. Pd-witgoud bevat doorgaans 5–15 % palladium naast andere legeringsmetalen zoals zilver of koper.
Platina als witmaker levert eveneens een zeer heldere, allergeenvrije legering op, maar is vanwege de hoge prijs zeldzamer aan te treffen. Vaker wordt platina als zelfstandig sieraadmetaal in zuivere legeringen (950 Pt) ingezet.
Nikkel was tot in de jaren negentig de meest verbreide witmaker. Sinds de EU-nikkelrichtlijn (Richtlijn 94/27/EG, voortgezet in REACH) zijn nikkelgehalten in sieraden streng gelimiteerd, omdat nikkel vaak contactallergieën uitlokt. Ouder witgoud bevat daarom vaak nog nikkel – herkenbaar aan de sterkere geelzweem na de slijtage van de rhodinering.
Rhodineren als oppervlaktebescherming
De meeste witgouden sieraden krijgen als afsluiting een rhodinering – een galvanisch aangebrachte laag van rhodium (0,1–0,5 µm). Rhodium is een platinagroepmetaal, uiterst hard en corrosiebestendig, en versterkt de witte uitstraling aanzienlijk. Na jaren van dragen slijt de laag af en legt de lichte geeltint van de basislegering bloot; een opfrissing bij de juwelier is dan gebruikelijk.
Prijs en marktbetekenis
De palladiumprijs en de platinaprijs beïnvloeden direct de inkoopprijs van witgoud-legeringen. Stijgende palladiumprijzen – zoals tussen 2016 en 2022 – kunnen fabrikanten ertoe brengen uit te wijken naar nikkel of hogere zilveraandelen. De smeltwaarde van een witgoudstuk volgt daarom niet alleen uit het goudaandeel, maar uit de volledige legeringssamenstelling.
Let op: uitspraken over de fiscale behandeling of over rendementsperspectieven van witgoud-legeringen vormen geen belasting- of beleggingsadvies.
Kort samengevat
Witgoud ontstaat door de gerichte toevoeging van palladium, platina of nikkel aan fijngoud; de keuze van de witmaker bepaalt kleur, verdraagzaamheid en prijs van de legering. Een afsluitende rhodinering zorgt voor de opvallende hoogglans en beschermt het oppervlak.