Palladium
Ook: Pd, Palladio
Palladium (Pd, atoomnummer 46) is een zilverwit platinagroep-edelmetaal dat vooral als katalysator in uitlaatsystemen van voertuigen en in de elektronica-industrie wordt ingezet.
Palladium behoort tot de groep van de platinagroepmetalen en werd in 1803 door de Engelse chemicus William Hyde Wollaston ontdekt – vernoemd naar de kort daarvoor gevonden asteroïde Pallas. Het zilverwitte, glanzende metaal is zachter en lichter dan platina, maar overtreft het in verschillende industriële toepassingsvelden in betekenis. De actuele palladiumprijs kunt u op deze pagina in realtime volgen.
Eigenschappen en chemie
Palladium bezit een uitzonderlijke eigenschap die het van bijna alle andere metalen onderscheidt: het kan bij kamertemperatuur tot 900 keer zijn eigen volume aan waterstof opnemen en weer afgeven. Deze waterstof-permeabiliteit maakt het tot een belangrijk materiaal in het waterstofonderzoek en bij membraanreactoren.
Vergeleken met zijn zustermetalen uit de platinagroep reageert palladium iets gemakkelijker met chemicaliën. Het lost op in heet geconcentreerd zwavelzuur en in koningswater, maar is bij normale temperaturen stabiel tegenover lucht en water. Oppervlakkige aanloopverschijnselen zijn bij fijne poeders mogelijk, bij compact metaal echter praktisch verwaarloosbaar.
| Eigenschap | Palladium (Pd) | Platina (Pt) | Rhodium (Rh) |
|---|---|---|---|
| Dichtheid (g/cm³) | 12,02 | 21,45 | 12,41 |
| Smeltpunt (°C) | 1.554 | 1.768 | 1.964 |
| Mohshardheid | 4,75 | 4,3 | 6,0 |
| Elektrische geleidbaarheid (MS/m) | 9,5 | 9,4 | 23,3 |
Hoofdtoepassing: autokatalysatoren
Ongeveer 80–85 % van de wereldwijde palladiumvraag valt toe aan het gebruik in driewegkatalysatoren voor benzine-personenauto's. Samen met rhodium zet palladium de schadelijke stoffen koolmonoxide (CO), stikstofoxiden (NOₓ) en onverbrande koolwaterstoffen om in kooldioxide, stikstof en water:
2 CO + O₂ → 2 CO₂
2 NOₓ → N₂ + x O₂
CₙHₘ + O₂ → CO₂ + H₂O
Palladium is daarbij bijzonder effectief bij lage uitlaattemperaturen direct na de koude start, waardoor het platina in de benzinekatalysator grotendeels heeft vervangen. Dieselkatalysatoren gebruiken daarentegen bij voorkeur platina.
De aangescherpte uitlaatgaswetgeving (Euro 6, China 6, EPA Tier 3) heeft de palladiumbelading per voertuig de afgelopen jaren voortdurend verhoogd en was een wezenlijke aandrijver van de prijssprong die palladium tussen 2016 en 2022 tijdelijk boven de goudprijs deed uitkomen.
Overige industriële toepassingen
Naast de automobieltechniek vindt palladium toepassing in:
- Elektronica: Meerlaags keramische condensatoren (MLCC) in smartphones, laptops en voertuigelektronica vereisen palladium-zilver-binnenelektroden.
- Chemische industrie: Palladiumkatalysatoren (bijv. Pd/C, Pd(PPh₃)₄) zijn sleutelwerktuigen in de organische synthese, onder meer bij Suzuki- en Heck-reacties.
- Tandheelkunde: Palladiumhoudende dentale legeringen werden historisch vaak ingezet, maar verliezen terrein aan keramiek.
- Sieraden en witgoud: Palladium-witgoud (vanaf 500 ‰ Pd) verdringt sinds de jaren 2000 het meer allergene nikkel-witgoud.
- Waterstoftechnologie: Membranen voor de zuivere bereiding van waterstof en onderzoek naar vastestof-waterstofopslag.
Winning en marktstructuur
Palladium wordt overwegend als bijproduct van de nikkel- en platinawinning gewonnen. Rusland (voornamelijk Norilsk Nickel) en Zuid-Afrika leveren samen meer dan 75 % van de wereldproductie. Deze geografische concentratie geeft de markt een structurele aanbodgevoeligheid voor politieke en operationele risico's.
Het aanbod wordt door recycling – voornamelijk uit katalysatoren van afgedankte voertuigen – aanzienlijk aangevuld: secundair palladium dekt ongeveer 25–30 % van de totale vraag. De terugwinning uit elektronisch afval wint in het kader van urban mining steeds meer aan belang.
Palladium als beleggingsmetaal
Voor beleggers is palladium als fysiek metaal verkrijgbaar in de vorm van baren en munten. Bekende palladiummunten zijn de Canadese Maple Leaf (1 oz, .9995 fijnheid) en de Russische ballerina-palladiumroebel. Fysiek palladium is in Nederland onderworpen aan 21 % btw.
De palladiumprijs wordt in Amerikaanse dollar per troy ounce op de NYMEX/COMEX en via OTC-markten verhandeld. De prijsvorming volgt het spotmarkt-principe; de LBMA publiceert dagelijkse referentieprijzen. Het langetermijnkoersverloop tonen de historische palladiumprijzen.
Belangrijk: Investeringen in palladium – zoals in alle edelmetalen – zijn onderworpen aan koersrisico's. Dit lemma vormt geen beleggings- of belastingadvies; voor fiscale vragen (box 3, btw) wendt u zich tot een vakadviseur.
Smeltwaarde en gewichtsomrekening
De actuele materiaalwaarde van palladiumlegeringen (bijv. sieraden of dentale legeringen) kunt u met de smeltwaardecalculator bepalen. Voor eenhedenomrekeningen tussen gram, troy ounce, pennyweight en andere maateenheden staat de eenheden-omrekenaar klaar.
Kort samengevat
Palladium is het belangrijkste industriemetaal van de platinagroep en zijn vraag wordt maatgevend bepaald door de auto-industrie en de uitlaatgaswetgeving – een smal aanbod uit weinig productielanden treft een structureel hoge, moeilijk te vervangen vraag.