Amalgaamproces
Ook: Amalgamatie, Kwikproces, Mercury amalgamation
Historisch goudwinningsproces waarbij vloeibaar kwik goud en zilver uit erts lost en als amalgaam bindt, dat vervolgens door verhitting wordt gescheiden.
Het amalgaamproces is een van de oudste chemische processen voor goudwinning en was eeuwenlang de belangrijkste methode in de mijnbouw. Daarbij wordt kwik (Hg) ingezet, dat de eigenschap bezit om goud en zilver selectief uit vermalen erts te lossen en een vloeibaar legeringsmengsel – het zogeheten amalgaam – te vormen. Het gewonnen amalgaam wordt vervolgens verhit: kwik verdampt bij 356,7 °C, en het achterblijvende ruwmetaal (een zogeheten dorébaar) wordt daarna in de affinage verder geraffineerd.
Werkingsprincipe
Het proces verloopt in drie stappen:
- Verkleining en maling van het goudhoudende erts tot fijn gesteente (meel).
- Kwiktoevoeging – het erts wordt met vloeibaar kwik in contact gebracht (in tonnen, schudtafels of door direct inroeren). Goud en zilver binden zich bij voorkeur aan het kwik; taub gesteente blijft achter.
- Retortverhitting – het afgescheiden amalgaam wordt in een gesloten retort verhit. Kwikdamp condenseert en wordt (in het ideale geval) opgevangen en hergebruikt; het achterblijvende metaal heeft een fijngehalte van typisch 60–80 %.
Historisch belang
Het proces werd al door de Romeinen gebruikt en beleefde zijn hoogtepunt in de 16e tot 19e eeuw – vooral in de zilvermijnen van Latijns-Amerika (Potosí, Zacatecas) evenals bij de goudkoorts in Californië (1848) en Australië. In dat tijdperk kwam een groot deel van het wereldwijde goud- en zilveraanbod uit amalgaambedrijven.
Ecologische problematiek en huidig gebruik
Kwik is zeer giftig en persisteert in ecosystemen. Ongecontroleerde kwikuitstoot vergiftigt bodems, wateren en voedselketens. Het Verdrag van Minamata (VN, 2013, in werking 2017) verplicht ondertekenende staten tot een stapsgewijze reductie en het verbod van kwik in de industriële mijnbouw.
In moderne grootmijnen is het amalgaamproces door de cyanideloging en andere hydrometallurgische processen volledig verdrongen. Toch komt het in de ambachtelijke en kleinschalige goudmijnbouw (ASGM) – vooral in Sub-Sahara-Afrika, Zuid-Amerika en Zuidoost-Azië – nog steeds op grote schaal voor, omdat de uitrusting goedkoop en het proces eenvoudig hanteerbaar is. ASGM-sectoren dragen naar schatting rond 35–40 % bij aan de wereldwijde antropogene kwikemissies.
Vergelijking met moderne processen
| Proces | Metaalopbrengst | Milieurisico | Kapitaalinzet |
|---|---|---|---|
| Amalgaamproces | 60–90 % | Zeer hoog (Hg) | Zeer gering |
| Cyanideloging | 90–98 % | Hoog (CN⁻) | Middel |
| Flotatie + smelt | 85–95 % | Gering tot middel | Hoog |
De actuele goudprijs beïnvloedt welke processen economisch kunnen worden bedreven – hogere prijzen maken ook duurdere, schonere technologieën rendabel. De materiaalwaarde van reeds gewonnen metaal kunt u met de smeltwaardecalculator bepalen.
Kort samengevat
Het amalgaamproces is historisch van betekenis, maar ecologisch problematisch: kwik blijft in het ecosysteem en bedreigt mens en natuur. Moderne grootmijnen hebben het allang door veiliger processen vervangen; in de informele kleinmijnbouw is het ondanks internationale verboden nog wijdverbreid.