Zilver
Ook: Ag, Argentum, Zilvermetaal
Zilver (Ag) is een witglanzend edelmetaal met de hoogste elektrische geleidbaarheid van alle elementen en wordt zowel als beleggingsmetaal als in de industrie, de fotografie en de geneeskunde gebruikt.
Zilver is een van de oudste bekende metalen uit de geschiedenis van de mensheid. Al meer dan 5.000 jaar geleden werd het in Klein-Azië en op het Egeïsche eiland Sifnos gewonnen. Vandaag is zilver veel meer dan louter een sieraad- of muntmetaal: ongeveer 55–60 % van de jaarlijkse wereldproductie vloeit naar industriële toepassingen – van fotovoltaïek via de elektronica tot de geneeskunde. Tegelijk geldt het als beleggingsmetaal en historisch beproefde waardereserve.
Chemische en fysische eigenschappen
Zilver (elementsymbool Ag, van het Latijnse Argentum) staat in groep 11 van het periodiek systeem en behoort tot de overgangsmetalen. Het bezit de hoogste elektrische geleidbaarheid van alle bekende elementen en overtreft daarmee zelfs koper. Ook zijn warmtegeleiding en zijn reflectievermogen in zichtbaar licht zijn uitmuntend – vers gepolijst zilver reflecteert tot 99 % van het invallende licht.
| Eigenschap | Waarde |
|---|---|
| Dichtheid | 10,49 g/cm³ |
| Smeltpunt | 961,8 °C |
| Elektrische geleidbaarheid | 62,9 × 10⁶ S/m |
| Mohshardheid | 2,5–3 |
| Atoomgewicht | 107,87 u |
| Kleur | witglanzend (zilverkleurig) |
Een belangrijk kenmerk is het zogenoemde aanlopen (tarnish): in vochtige lucht reageert zilver met zwavelsporen tot zwart zilversulfide (Ag₂S). Dit proces is omkeerbaar en tast de materiaalwaarde niet aan. Zuiver zilver is bestand tegen zuurstof en de meeste zuren; het lost echter op in salpeterzuur en in heet geconcentreerd zwavelzuur.
Fijngehaltes en legeringen
Voor praktisch gebruik wordt zilver bijna altijd gelegeerd, aangezien zuiver zilver (999) te zacht is voor mechanisch belaste toepassingen.
| Benaming | Fijngehalte | Typisch gebruik |
|---|---|---|
| Fijnzilver | 999 ‰ | Beleggingsmunten, baren |
| Britannia-zilver | 958 ‰ | Britse beleggingsmunten |
| Sterlingzilver | 925 ‰ | Sieraden, bestek |
| 835 zilver | 835 ‰ | Historisch Europees bestek |
| 800 zilver | 800 ‰ | Ouder Europees bestek |
Voor de berekening van het zuivere zilvergewicht in een gelegeerd voorwerp geldt:
Fijngewicht = ruwgewicht × (fijngehalte ‰ ÷ 1.000)
Voorbeeld: 100 g sterlingzilver (925)
→ 100 × 0,925 = 92,5 g fijnzilver
De zilverrekenmachine bepaalt de smeltwaarde automatisch op basis van de actuele zilverprijs.
Winning en wereldproductie
Zilver wordt overwegend als bijproduct (byproduct) van de koper-, lood- en zinkwinning verkregen. Slechts een klein deel komt uit zuivere zilvermijnen. De belangrijkste productielanden zijn Mexico, Peru, China, Rusland en Polen. De wereldwijde mijnproductie ligt volgens de World Silver Survey rond de 820–850 miljoen troy ounces per jaar (stand: huidig decennium). Daarbij komt een aanzienlijk aandeel uit de recycling van oud zilver, elektronicaschroot en fotografisch materiaal.
Na de winning wordt Doré-metaal (onzuiver ruw metaal) in scheidingsinstellingen tot fijnzilver geraffineerd. Grote raffinaderijen zoals Heraeus, Umicore of PAMP Suisse slaan de gezuiverde metalen vervolgens tot standaardbaren of muntplaatjes.
Zilver als beleggingsmetaal
Als beleggingsmetaal wordt zilver in de vorm van baren en munten aangehouden. Bekende bullionmunten zijn de Wiener Philharmoniker, de Maple Leaf, de American Eagle alsook de Britannia – alle met een fijngehalte van 999 ‰.
Vergeleken met goud vertoont zilver doorgaans een hogere prijsvolatiliteit. De verhouding tussen beide metaalprijzen wordt uitgedrukt door de goud-zilver-ratio: deze geeft aan hoeveel troy ounces zilver nodig zijn om één troy ounce goud te kopen. Historisch schommelde dit kengetal tussen 15 en meer dan 100.
Fiscale aanwijzing (Nederland): in Nederland is de aankoop van zilverbaren en -munten belast met het volle btw-tarief van 21 % (de btw-vrijstelling volgens Richtlijn 2006/112/EG geldt uitsluitend voor beleggingsgoud). Nederland kent geen vermogenswinstbelasting bij verkoop en geen Duitse speculatietermijn; zilver valt als vermogen in box 3 (peildatum 1 januari; heffingsvrij vermogen ca. €57.000 per persoon in 2025). Geen beleggings- of fiscaal advies; individuele situaties graag met een belastingadviseur bespreken. Vergelijk ook: btw op zilver. Bronnen: belastingdienst.nl, eur-lex.europa.eu.
Industriële betekenis
De industriële vraag naar zilver is een wezenlijke prijsaanjager die zilver van andere edelmetalen onderscheidt:
- Fotovoltaïek: zilver is onmisbaar voor de contacten van zonnecellen. De snelle uitbreiding van hernieuwbare energie verhoogt de structurele vraag.
- Elektronica: printsporen, contacten, RFID-tags en verbindingssoldeer bevatten zilver vanwege zijn unieke geleidbaarheid.
- Geneeskunde: zilverionen werken antimicrobieel; toepassingen reiken van wondverbanden tot coatings van medische apparaten.
- Fotografie: ondanks de terugval door de digitale fotografie blijft zilverhalogenide in nichetoepassingen (röntgen, film) relevant.
- Katalyse: zilver wordt als katalysator in de ethyleenoxidesynthese ingezet.
De dubbelrol als industrie- en beleggingsmetaal maakt zilver conjunctuurgevoeliger dan goud: in economische neergangfasen kan de industriële vraag dalen en de prijs extra belasten.
Prijsvorming
De zilverprijs wordt genoteerd in Amerikaanse dollar per troy ounce. De benchmark is de LBMA Silver Price, die dagelijks in Londen per veiling wordt vastgesteld. De actuele zilverprijs kan in realtime worden opgevraagd; historische verlopen zijn te zien onder historische edelmetaalprijzen.
Prijsbeïnvloedende factoren zijn onder meer: sterkte van de Amerikaanse dollar, reële rente, ontwikkeling van de industriële vraag (met name de zonne-energiesector), mijnproductie, recyclingaanbod en speculatieve posities op de COMEX.
Kort samengevat
Zilver combineert als enig metaal een uitmuntende industriële relevantie met een millennialange rol als bewaarmiddel van waarde. Wie de zilverprijs volgt, moet steeds beide dimensies – conjunctuur en kapitaalbelegging – in het oog houden. De zilverrekenmachine en de goud-zilver-ratio zijn daarbij praktische oriëntatiehulpen.