Primaire winning
Ook: Primaire productie, Mijnproductie, Mijnbouwwinning
Primaire winning duidt op het winnen van edelmetalen rechtstreeks uit de aardbodem door mijnbouw, in tegenstelling tot de secundaire winning uit recyclagemateriaal.
De primaire winning vormt de ruggengraat van het wereldwijde edelmetaalaanbod. Als primaire winning geldt elke winning van goud, zilver of platinagroepmetalen rechtstreeks uit de aardbodem – in tegenstelling tot de secundaire winning uit recycling. Schommelingen in de mijnproductie beïnvloeden het aanbod en daarmee op middellange tot lange termijn de spotprijs.
Winningsmethoden
Afhankelijk van het type afzetting en de diepte worden verschillende methoden toegepast:
| Methode | Beschrijving | Typische metalen |
|---|---|---|
| Dagbouw | Open groeve aan de oppervlakte | Goud, koper, zilver |
| Ondergrondse mijnbouw | Diepbouw via schachten en gangen | Goud, zilver, PGM |
| Hooploging | Cyanideoplossing over stortgoed | Goud (bij laag ertsgehalte) |
| Flotatie | Ertsconcentratie via luchtbellen | Zilver, koper, lood-zink |
Het ertsgehalte – de concentratie van het edelmetaal in het gesteente – is het beslissende rentabiliteitscriterium. Voor goud geldt vandaag vaak een zogenaamd cut-off-gehalte van 0,3–0,5 g/t als ondergrens voor rendabele winning.
Van mijn naar Doré-baar
Het productieproces is opgedeeld in meerdere stappen:
- Prospectie & exploratie – geologische verkenning, boormonsters, hulpbronnenraming
- Ontsluiting – opbouw van infrastructuur, mijnbouw, verwerkingsinstallatie
- Winning – ontploffing, transport, verkleining van het erts
- Verwerking – cyanideloging, flotatie of smelten
- Voorzuivering – vervaardiging van Doré-baren (goud-zilverlegering, 60–95 % fijngehalte)
- Raffinage – eindbewerking in een scheidingsinstelling tot fijngoud (999,9)
Bijproductwinning
Een aanzienlijk deel van de zilver- en platinagroepmetaalproductie komt uit de bijproductwinning: het edelmetaal wordt niet als primair doel gewonnen, maar valt als nevenproduct bij de winning van koper, lood, zink of nikkel. Ongeveer 70 % van de wereldwijde zilverproductie komt uit zulke bijproductbronnen. Dit maakt het zilveraanbod minder prijsgevoelig – de productie loopt ook bij lage zilverprijzen door, zolang het hoofdmetaal rendabel is.
Kosten als prijsanker: AISC
De rentabiliteit van een mijn wordt beoordeeld via de all-in sustaining costs (AISC) – de totale kosten per gewonnen ounce inclusief exploitatie, onderhoud, beheer en afvalverwijdering. Ligt de marktprijs duurzaam onder de AISC, dan worden mijnen teruggeschroefd of gesloten, wat het aanbod verkrapt en de goudprijs ondersteunt.
Primaire productiewinst = (Spotprijs × troy ounces) − AISC × troy ounces
De wereldwijde AISC-kostencurve voor goud lag in 2023 rond de 1.200–1.400 USD/oz. Historische prijsontwikkelingen zijn na te gaan op de pagina historische edelmetaalprijzen.
Geografische concentratie
De primaire winning is sterk geconcentreerd in enkele landen:
- Goud: China, Australië, Rusland, Canada, VS
- Zilver: Mexico, China, Peru, Chili, Rusland
- Platina/palladium: Zuid-Afrika (ca. 70 % platina), Rusland (ca. 40 % palladium)
Deze concentratie maakt het aanbod kwetsbaar voor geopolitieke risico's, stakingen, exportbeperkingen en natuurrampen – factoren die op korte termijn de smeltwaarde van een voorraad weliswaar niet veranderen, maar de marktprijs aanzienlijk kunnen bewegen.
Duurzaamheid en conflictgoud
Milieu- en sociale normen winnen aan belang in de primaire winning. Certificeringen zoals Responsible Gold (LBMA) of Fairtrade-goud moeten conflictgoud uit crisisregio's van de legale markt weren. De Doré-baar draagt vanaf de raffinage een serienummer dat de traceerbaarheid mogelijk maakt.
Kort samengevat
De primaire winning bepaalt het fysieke basisaanbod aan edelmetalen en werkt als langetermijn-prijsanker: wanneer winningskosten (AISC) en marktprijs uit elkaar lopen, reageert de productie – en daarmee het wereldwijde aanbod – met een vertraging van maanden tot jaren.