Απαλλαγή ΦΠΑ επενδυτικού χρυσού

Στην Κύπρο η αγορά ράβδων ή νομισμάτων χρυσού γίνεται χωρίς ΦΠΑ, υπό την προϋπόθεση ότι το μέταλλο πληροί τις νόμιμες ελάχιστες προϋποθέσεις για να χαρακτηριστεί επενδυτικός χρυσός. Πρόκειται για ειδικό καθεστώς, εναρμονισμένο σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση από την 1η Ιανουαρίου 2000, που δίνει στον χρυσό ένα σαφές φορολογικό προβάδισμα έναντι των υπόλοιπων πολύτιμων μετάλλων — προπάντων του ασημιού, για το οποίο στην Κύπρο ισχύει ο κανονικός συντελεστής ΦΠΑ 19 %.

Πού στηρίζεται νομικά η απαλλαγή

Η κυπριακή απαλλαγή του επενδυτικού χρυσού πατά σε δύο επίπεδα δικαίου:

• Ενωσιακό δίκαιο: τα άρθρα 344 έως 356 της Οδηγίας ΦΠΑ 2006/112/ΕΚ υποχρεώνουν κάθε κράτος μέλος να απαλλάσσει από τον ΦΠΑ τις παραδόσεις επενδυτικού χρυσού.
• Κυπριακό δίκαιο: ο Περί Φόρου Προστιθέμενης Αξίας Νόμος του 2000, Ν.95(Ι)/2000 μεταφέρει το ενωσιακό καθεστώς στην εθνική έννομη τάξη. Η απαλλαγή καλύπτει τις παραδόσεις, τις ενδοκοινοτικές αποκτήσεις και τις εισαγωγές επενδυτικού χρυσού.

Το καθεστώς αφορά αποκλειστικά τον χρυσό. Το ασήμι, η πλατίνα και το παλλάδιο μένουν εκτός και βαρύνονται με τον κανονικό κυπριακό συντελεστή ΦΠΑ 19 %, χωρίς κάποιον μειωμένο συντελεστή για τα πολύτιμα μέταλλα.

Ποιος χρυσός θεωρείται επενδυτικός;

Δεν απαλλάσσεται αυτόματα κάθε αντικείμενο από χρυσό. Ο νόμος οριοθετεί τον επενδυτικό χρυσό με συγκεκριμένα κριτήρια, διαφορετικά για ράβδους και νομίσματα.

Ράβδοι χρυσού

Ράβδοι πιστοποιημένων κατά LBMA οίκων, όπως Heraeus, Umicore, PAMP Suisse ή Valcambi, καλύπτουν συνήθως αυτόματα τα κριτήρια.

Νομίσματα χρυσού

Καθιερωμένα επενδυτικά νομίσματα — Κρύγκερραντ, Wiener Philharmoniker, Maple Leaf, American Eagle — καλύπτουν κατά κανόνα αυτές τις προϋποθέσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιεύει κάθε χρόνο στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ έναν μη εξαντλητικό κατάλογο των απαλλασσόμενων νομισμάτων. Κομμάτια που κυκλοφορούν κυρίως ως συλλεκτικά και των οποίων η τιμή αποτυπώνει τη νομισματική/συλλεκτική αξία μπορεί να μένουν εκτός του απαλλασσόμενου καθεστώτος.

Δικαίωμα επιλογής των εμπόρων

Ειδικός κανόνας ισχύει για τους επαγγελματίες: επιχείρηση που παραδίδει επενδυτικό χρυσό μπορεί να παραιτηθεί από την απαλλαγή και να επιλέξει την επιβολή ΦΠΑ. Το δικαίωμα αυτό αποκτά νόημα όταν στην πλευρά των εισροών προκύπτουν σημαντικά ποσά ΦΠΑ (π.χ. κατά την κατασκευή ράβδων), οπότε η επιλογή επιτρέπει την έκπτωση του φόρου εισροών. Για τον ιδιώτη αγοραστή η επιλογή αυτή είναι αδιάφορη — απολαμβάνει ούτως ή άλλως την απαλλαγή.

Πού σταματά η απαλλαγή: κατεργασμένος χρυσός

Από τη στιγμή που ο χρυσός υφίσταται επεξεργασία, η απαλλαγή παύει να ισχύει:

• Τα κοσμήματα από χρυσό υπόκεινται πάντα σε ΦΠΑ, ανεξαρτήτως καθαρότητας.
• Ο οδοντιατρικός χρυσός και τα οδοντιατρικά κράματα είναι φορολογητέα.
• Τα ημικατεργασμένα (σύρματα, ελάσματα, κόκκοι) βιομηχανικής χρήσης βαρύνονται με τον κανονικό συντελεστή.

Το όριο ανάμεσα σε απαλλασσόμενο επενδυτικό χρυσό και φορολογητέο προϊόν επεξεργασίας γίνεται πρακτικό ζήτημα στον υπολογιστή αξίας τήξης: ένα δαχτυλίδι κράματος 585 δεν είναι επενδυτικός χρυσός, ούτε ως προς την καθαρότητα (κάτω από 99,5 %) ούτε ως προς τη μορφή.

Το πλεονέκτημα έναντι του ασημιού

Παράδειγμα: 1 kg ασήμι σε τιμή spot 30,00 €/ουγγιά

Καθαρή αξία μετάλλου:  1.000 g ÷ 31,1035 g × 30,00 € = 964,52 €
+ 19 % ΦΠΑ:           + 183,26 €
= Τιμή αγοράς περ.     1.147,78 €

Στον χρυσό (1 ουγγιά, 2.400 €):
Αξία χρυσού:           2.400,00 €
+ 0 % ΦΠΑ:            0,00 €
= Τιμή αγοράς περ.     2.400,00 € (πλέον υπερτιμήματος εμπόρου, χωρίς φόρο)

Το 19 % που φορτώνεται εξαρχής στο ασήμι πρέπει πρώτα να «κερδηθεί πίσω» στη μεταπώληση, γι' αυτό η ρευστοποίηση με κάλυψη του κόστους είναι δυσκολότερη από ό,τι στον χρυσό. Με την εκτίμηση φόρου το φαινόμενο μπορεί να αποτιμηθεί για συγκεκριμένα σενάρια.

Εισαγωγή από τρίτες χώρες

Και η εισαγωγή επενδυτικού χρυσού από χώρες εκτός ΕΕ (π.χ. Ελβετία ή ΗΠΑ) στην Κύπρο είναι απαλλαγμένη από ΦΠΑ, εφόσον πληρούνται τα κριτήρια ποιότητας. Δασμός κατά κανόνα δεν προκύπτει, καθώς ο χρυσός κατατάσσεται δασμολογικά στο κεφάλαιο 71 του Εναρμονισμένου Συστήματος και βαρύνεται στην ΕΕ με δασμό 0 %.

Σχέση με τη φορολογία εισοδήματος και κερδών

Η απαλλαγή από τον ΦΠΑ δεν αφορά τη φορολόγηση του κέρδους μεταπώλησης. Σε αντίθεση με τη Γερμανία, όπου υπάρχει ετήσια «προθεσμία κερδοσκοπίας», στην Κύπρο το κέρδος του ιδιώτη από την πώληση φυσικού χρυσού, ασημιού ή πλατίνας δεν φορολογείται ως υπεραξία: ο Φόρος Κεφαλαιουχικών Κερδών (Ν.52/1980) επιβάλλεται μόνο σε κέρδη από ακίνητη ιδιοκτησία στην Κύπρο, ενώ τα πολύτιμα μέταλλα είναι κινητή περιουσία εκτός του πεδίου του. Δεν υφίσταται περίοδος διακράτησης ούτε ειδικό αφορολόγητο για τα μέταλλα, και η περίοδος διακράτησης που γνωρίζουν άλλες χώρες δεν έχει εδώ εφαρμογή. Η περιστασιακή πώληση δεν συνιστά εμπορική δραστηριότητα· μόνο ο συστηματικός, επαγγελματικός εμπορικός χαρακτήρας (badges of trade) μπορεί να οδηγήσει σε φορολόγηση εισοδήματος κατά τον Ν.118(Ι)/2002.

Στην αγορά ισχύουν, τέλος, οι κανόνες κατά της νομιμοποίησης εσόδων: ο Ν.188(Ι)/2007 (εποπτεία ΜΟΚΑΣ) καθιστά τους εμπόρους πολύτιμων μετάλλων υπόχρεες οντότητες για συναλλαγές από 10.000 € και άνω, ενώ από τον Δεκέμβριο 2024 απαγορεύονται οι πληρωμές σε μετρητά άνω των 10.000 €, με υποχρέωση χρήσης ιχνηλατήσιμων μέσων πληρωμής.

Σημείωση: Το παρόν κείμενο εξυπηρετεί μόνο τη γενική ενημέρωση και δεν αποτελεί φορολογική ή νομική συμβουλή. Για δεσμευτική απάντηση απευθυνθείτε στο Τμήμα Φορολογίας (mof.gov.cy) ή σε φορολογικό σύμβουλο.

Με λίγα λόγια

Ο επενδυτικός χρυσός καθαρότητας τουλάχιστον 99,5 % (ράβδοι) ή 90,0 % (νομίσματα κοπής μετά το 1800) απαλλάσσεται στην Κύπρο πλήρως από τον ΦΠΑ, βάσει του Ν.95(Ι)/2000 και σε εναρμόνιση με την Οδηγία 2006/112/ΕΚ — ένα διαρθρωτικό πλεονέκτημα του χρυσού έναντι του ασημιού, της πλατίνας και του παλλαδίου κατά τη φυσική αγορά.

Πηγές: Τμήμα Φορολογίας Κύπρου (mof.gov.cy)· ΜΟΚΑΣ (mokas.law.gov.cy)· Περί ΦΠΑ Νόμος Ν.95(Ι)/2000· Οδηγία ΕΕ 2006/112/ΕΚ (EUR-Lex).