Zuurtest
Ook: Zuurproef, Touchstone-test, Strijkproef met zuur
De zuurtest is een chemische methode om het fijngehalte van goud- en zilverlegeringen te bepalen, waarbij testzuren een karakteristieke kleurreactie op het metaaloppervlak of op een toetssteen veroorzaken.
De zuurtest behoort tot de oudste en meest verbreide methoden om het fijngehalte van edelmetalen ter plaatse te bepalen. Hij benut de uiteenlopende chemische bestendigheid van goud- en zilverlegeringen tegen zuren: hoe hoger het edelmetaalaandeel, des te weerbaarder reageert het monster. Voor een eerste inschatting bij de inkoop van oud goud of onbekende sieraden is hij nog altijd een praktisch hulpmiddel – maar vereist wel vakkennis en beschermingsmiddelen.
Werkingsprincipe
De methode berust op de eigenschap van zuren om onedele legeringsmetalen (koper, zink, nikkel) aan te tasten, terwijl zuiver goud zelfs door geconcentreerd salpeterzuur niet wordt opgelost. De controle vindt plaats in twee varianten:
1. Strijkproef op de toetssteen (lydiet) Een zwarte basalt- of lydietsteen neemt een metaalafveeg op. Op deze streep wordt een druppel van het passende testzuur aangebracht. De kleurreactie van de streep verraadt het bij benadering geldende fijngehalte.
2. Directe druppel op het metaaloppervlak Minder ontziend, maar preciezer: het zuur wordt direct op een licht ingekraste of aangeslepen plek van het object gedruppeld. Een beschermlaag (verguldsel, verzilvering) moet daarbij worden doordrongen.
Testzuren en hun reacties bij goud
De logica van de zuurtest: reageert de streep op het passende testzuur niet, dan ligt het fijngehalte minstens op dat niveau. Treedt een reactie op, dan ligt het eronder.
| Testzuur | Doel-fijngehalte | Streep blijft stabiel bij … | Reactie (oplossing/verkleuring) bij … |
|---|---|---|---|
| 8-karaat-zuur | 333/1000 | ≥ 333 (8 kt en hoger) | < 333 (onecht of onedel metaal) |
| 14-karaat-zuur | 585/1000 | ≥ 585 (14 kt en hoger) | < 585 (bijv. 8-kt-stukken, fake) |
| 18-karaat-zuur | 750/1000 | ≥ 750 (18 kt en hoger) | < 750 (bijv. 14-kt-stukken) |
| 22-karaat-zuur | 916/1000 | ≥ 916 (22 kt en hoger) | < 916 (bijv. 18-kt-stukken) |
De actuele goudprijs kunt u op elk moment op deze pagina raadplegen – relevant zodra u het bepaalde fijngehalte in een smeltwaarde wilt omrekenen.
Zilvercontrole
Voor zilver wordt verdund salpeterzuur (HNO₃) gebruikt. Zuiver of hooggelegeerd zilver (bijv. Britannia-zilver 958) reageert langzamer en zwakker dan laaggelegeerd 835 zilver of nieuwzilver (dat helemaal geen zilver bevat en sterk opschuimt).
Stap-voor-stap-verloop
- Beschermingsmiddelen aandoen – handschoenen en veiligheidsbril zijn verplicht; testzuren zijn bijtend.
- Toetssteen voorbereiden – oppervlak reinigen, metaalstreep aanbrengen.
- Zuur doseren – één enkele druppel van het passende testzuur aanbrengen.
- Reactie observeren – kleur en intensiteit binnen 10–60 seconden aflezen.
- Vergelijking met referentiestreep – een streep van een legering met bekend gehalte ernaast leggen verbetert de trefzekerheid aanzienlijk.
- Restanten neutraliseren en afvoeren – met water spoelen, zuurresten volgens de voorschriften voor gevaarlijke stoffen afvoeren.
Het bepaalde fijngehalte kunt u vervolgens verwerken in de smeltwaarderekenmachine om de materiaalwaarde van uw stuk te berekenen.
Grenzen van de methode
De zuurtest levert een schatting, geen precisiemeting. Belangrijke beperkingen:
- Vergulde of geplateerde objecten (bijv. double / goud-double) kunnen het oppervlak misleiden als er niet diep genoeg wordt ingekrast.
- Wolfraamvervalsingen (wolfraam-vervalsing) met een echte goudmantel worden niet betrouwbaar herkend.
- De methode beschadigt het oppervlak minimaal en is daarom ongeschikt voor hoogwaardige verzamelmunten of proof-slagen.
- Foutbronnen bij de strijkproef: te weinig afveeg, verontreinigde toetssteen, verouderd zuur.
Voor een niet-destructieve en preciezere analyse zijn de röntgenfluorescentieanalyse (RFA) of de dichtheidsbepaling volgens Archimedes aan te bevelen. Voor munten biedt de munt-echtheidscontrole een aanvulling, doordat die gewicht en afmetingen beoordeelt.
Juridische opmerking
De zuurtest vervangt geen officiële stempeling door een erkende scheidingsinstelling. Voor de doorverkoop of de fiscale indeling als beleggingsgoud (btw-vrijstelling vanaf 995/1000) zijn gecertificeerde controlemethoden vereist. Opmerking: geen belastingadvies.
Kort samengevat
De zuurtest is een snel, goedkoop hulpmiddel voor de schatting van het fijngehalte van goud en zilver – ideaal voor een eerste overzicht bij de inkoop, maar geen vervanging voor instrumentele analysemethoden bij hoogwaardige of verdachte objecten. Wie de materiaalwaarde na de controle wil berekenen, gebruikt de smeltwaarderekenmachine.