Μαγνητική ζυγαριά / Δοκιμή κλίσης

Η μαγνητική ζυγαριά – που συναντάται και ως δοκιμή κλίσης ή δοκιμή Lenz – είναι μια απλή, μη καταστρεπτική τεχνική για τον εντοπισμό πλαστών ράβδων και νομισμάτων πολύτιμων μετάλλων. Αξιοποιεί τον νόμο του Lenz: όταν ένα διαμαγνητικό μέταλλο κινείται μέσα σε μεταβαλλόμενο μαγνητικό πεδίο, αναπτύσσονται μέσα του δινορεύματα που αντιστέκονται στην κίνηση. Πρακτικά, ένα γνήσιο κομμάτι που γλιστρά κοντά σε έναν ισχυρό μαγνήτη επιβραδύνεται ορατά, ενώ μια απομίμηση από ακατάλληλο υλικό είτε έλκεται είτε περνά σχεδόν ανεμπόδιστα.

Πώς λειτουργεί η φυσική

Ο χρυσός και το ασήμι ανήκουν στα διαμαγνητικά μέταλλα: απωθούνται ασθενώς από ένα μαγνητικό πεδίο και, κατά την κίνησή τους μέσα σε αυτό, παράγουν μετρήσιμα δινορεύματα. Αντίθετα, τα υλικά που προτιμούν οι παραχαράκτες (σίδηρος, μόλυβδος, κράματα χαλκού-ψευδαργύρου ή βολφράμιο) συμπεριφέρονται εντελώς διαφορετικά – άλλα έλκονται από τον μαγνήτη και άλλα παράγουν αμελητέα πέδη.

Δύναμη πέδησης δινορευμάτων ∝ σ · B² · v · V
σ = ηλεκτρική αγωγιμότητα (S/m)
B = πυκνότητα μαγνητικής ροής (T)
v = σχετική ταχύτητα (m/s)
V = όγκος του δείγματος (m³)

Επειδή η ένταση της πέδησης εξαρτάται ταυτόχρονα από αγωγιμότητα, ισχύ του μαγνήτη και όγκο, ένας απατεώνας θα έπρεπε να αναπαραγάγει και τις τρεις ιδιότητες μαζί – κάτι εξαιρετικά δύσκολο.

Εκτέλεση της δοκιμής βήμα προς βήμα

1. Προετοιμασία εξοπλισμού: μια κεκλιμένη επιφάνεια (γύρω στις 45°) από μη μαγνητικό υλικό όπως ξύλο ή ακρυλικό, μαζί με έναν δυνατό μαγνήτη νεοδυμίου (N42 και άνω).
2. Καθορισμός αναφοράς: αφήστε ένα πιστοποιημένο γνήσιο νόμισμα –για παράδειγμα ένα Krugerrand ή έναν Wiener Philharmoniker– να κατέβει τη ράμπα και σημειώστε τον χρόνο.
3. Έλεγχος του δείγματος: επαναλάβετε με το ύποπτο κομμάτι κάτω από πανομοιότυπες συνθήκες.
4. Ερμηνεία: αν το κομμάτι κατεβαίνει αισθητά γρηγορότερα ή κολλά στον μαγνήτη, πρόκειται πιθανότατα για πλαστό· μια ομαλή, σταθερή επιβράδυνση δείχνει γνήσιο πολύτιμο μέταλλο.

Πού σταματά η αξιοπιστία της

Η μέθοδος δεν αποτελεί οριστική απόδειξη. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι το επιχρυσωμένο βολφράμιο: η πυκνότητά του (19,25 g/cm³) είναι σχεδόν ίδια με του χρυσού (19,32 g/cm³) και, καθώς το βολφράμιο είναι μόλις ασθενώς παραμαγνητικό, η πέδη δινορευμάτων μοιάζει με εκείνη ενός γνήσιου κομματιού. Σε τέτοιες περιπτώσεις η δοκιμή κλίσης από μόνη της δεν αρκεί. Γι' αυτό συνιστάται να συνδυάζεται πάντα με τον προσδιορισμό πυκνότητας κατά Αρχιμήδη και με ανάλυση φθορισμού ακτίνων Χ, ενώ ένας πρόσθετος έλεγχος βάρους και διαστάσεων μέσω του ελέγχου βάρους νομίσματος προσφέρει επιπλέον ασφάλεια.

Φορολογικό πλαίσιο στην Κύπρο

Ανεξάρτητα από τη μέθοδο ελέγχου, αξίζει να θυμάστε το φορολογικό καθεστώς: στην Κύπρο ο επενδυτικός χρυσός (ράβδοι και αναγνωρισμένα νομίσματα) απαλλάσσεται από τον ΦΠΑ βάσει του ειδικού καθεστώτος του περί ΦΠΑ Νόμου Ν.95(Ι)/2000, σε εναρμόνιση με την Οδηγία 2006/112/ΕΚ. Ο άργυρος, η πλατίνα και το παλλάδιο δεν καλύπτονται από την απαλλαγή και επιβαρύνονται με τον κανονικό συντελεστή ΦΠΑ 19 %. Το κέρδος από πώληση φυσικού μετάλλου από ιδιώτη δεν φορολογείται, καθώς ο Φόρος Κεφαλαιουχικών Κερδών (Ν.52/1980) αφορά μόνο ακίνητη ιδιοκτησία στην Κύπρο – δεν υπάρχει περίοδος διακράτησης για τα μέταλλα. Οι έμποροι πολύτιμων μετάλλων είναι υπόχρεες οντότητες υπό την εποπτεία της ΜΟΚΑΣ (Ν.188(Ι)/2007), ενώ από τον Δεκέμβριο 2024 απαγορεύονται οι πληρωμές σε μετρητά άνω των 10.000 €. (Το παρόν δεν αποτελεί φορολογική ή νομική συμβουλή.)

Με μια ματιά

Η δοκιμή κλίσης είναι ένα γρήγορο και φθηνό πρώτο φίλτρο που ξεσκεπάζει με σιγουριά τις σιδηρομαγνητικές απομιμήσεις. Για τις πιο εξελιγμένες πλαστογραφίες βολφραμίου, όμως, χρειάζεται να τη στηρίξετε με μέτρηση πυκνότητας, υπερήχους ή φθορισμό ακτίνων Χ.

Πηγές: LBMA (lbma.org.uk), Τμήμα Φορολογίας Κύπρου (mof.gov.cy), ΜΟΚΑΣ (mokas.law.gov.cy).