Magneetweegschaal / zwaaitest
Ook: Zwaaitest, Lenz-test, Diamagnetisme-test
De magneetweegschaal gebruikt het Lenz-effect en edelmetaalspecifieke diamagnetismewaarden om echte gouden en zilveren baren of munten van magnetische vervalsingen te onderscheiden.
De magneetweegschaal – ook wel zwaaitest of Lenz-test genoemd – is een niet-destructieve methode voor de echtheidscontrole van edelmetalen, die berust op het natuurkundige principe van de wet van Lenz. Wordt een sterke neodymium-permanentmagneet schuin over een echte gouden munt of gouden baar gevoerd (of omgekeerd het metaal langs een magneet bewogen), dan induceert het diamagnetische metaal een tegengestelde wervelstroomrem – het stuk kantelt merkbaar langzamer dan verwacht of een hangende magneet wijkt uit.
Natuurkundig principe
Edele metalen als goud en zilver zijn diamagnetisch: ze worden minimaal door magneten afgestoten en wekken bij het passeren van een magneetveld meetbare wervelstromen op (Lenz-effect). Ferromagnetische of paramagnetische materialen die voor vervalsingen worden gebruikt (bijv. wolfraam, lood, koper-zink-legeringen) gedragen zich fundamenteel anders – ofwel ze worden aangetrokken, ofwel de wervelstroomrem is duidelijk zwakker.
Wervelstroom-remkracht ∝ σ · B² · v · V
σ = elektrische geleidbaarheid (S/m)
B = fluxdichtheid van de magneet (T)
v = relatieve snelheid (m/s)
V = volume van het monster (m³)
De remkracht hangt dus af van geleidbaarheid, magneetveldsterkte en monstervolume – allemaal materiaalspecifieke grootheden die vervalsers nauwelijks tegelijk kunnen namaken.
Verloop van de zwaaitest
- Opstelling: een schuine helling (ca. 45°) van niet-magnetisch materiaal (hout, acryl) en een sterke neodymiummagneet (min. N42) zijn nodig.
- Referentie maken: laat een gecontroleerde originele munt (bijv. Krugerrand of Wiener Philharmoniker) langs de helling glijden en meet de tijd.
- Testexemplaar aanleggen: test de verdachte munt of baar onder dezelfde omstandigheden.
- Beoordeling: significant sneller glijden of aantrekking aan de magneet wijst op vervalsing; een gelijkmatige vertraging pleit voor echt edelmetaal.
Grenzen van de methode
De magneetweegschaal is geen wondermiddel. Wolfraamvervalsingen met goudplating hebben een vrijwel identieke dichtheid als echt goud (19,25 versus 19,32 g/cm³) – en omdat wolfraam zwak paramagnetisch is, valt de wervelstroomrem in de zwaaitest even gering uit als bij echt goud. Hier kan een zwaaitest alleen niet betrouwbaar onderscheiden. Voor betrouwbare resultaten moet hij daarom altijd worden gecombineerd met de dichtheidsbepaling volgens Archimedes en de röntgenfluorescentieanalyse. Ook is een gewichts- en maatcontrole via de muntgewicht-controle zinvol.
Kort samengevat
De zwaaitest is een snelle, goedkope eerste stap in de echtheidscontrole van edelmetalen, die ferromagnetische vervalsingen betrouwbaar ontmaskert – voor hoogwaardige wolfraamimitaties zijn echter aanvullende methoden zoals dichtheidsmeting of ultrasone controle nodig.