Τομπάκ (Tombak)
Επίσης: Κόκκινος ορείχαλκος, Χρυσίζον κράμα χαλκού
Ο τομπάκ αποτελεί κράμα χαλκού και ψευδαργύρου με χαλκό 67–90 %· η χρυσίζουσα απόχρωσή του το καθιέρωσε ως διακοσμητικό υλικό και ως ιστορικό μέταλλο κοπής νομισμάτων, χωρίς όμως καμία αξία πολύτιμου μετάλλου.
Σας αρέσουν όσα βλέπετε και διαβάζετε;
Δουλεύουμε καθημερινά ώστε το preciousmetalprices.com να παραμένει γρήγορο, καθαρό και δωρεάν: καμία συνδρομή, κανένα διαφημιστικό μπάνερ, μόνο αξιόπιστα στοιχεία και τιμές της αγοράς. Αν σας φανεί χρήσιμο, η καλύτερη ευχαριστία είναι μια κοινοποίηση. Κάθε φορά που το προωθείτε, κάποιος άλλος επενδυτής μας βρίσκει και το έργο συνεχίζεται. 💛
Σας αρέσουν όσα βλέπετε και διαβάζετε;
Δουλεύουμε καθημερινά ώστε το preciousmetalprices.com να παραμένει γρήγορο, καθαρό και δωρεάν: καμία συνδρομή, κανένα διαφημιστικό μπάνερ, μόνο αξιόπιστα στοιχεία και τιμές της αγοράς. Αν σας φανεί χρήσιμο, η καλύτερη ευχαριστία είναι μια κοινοποίηση. Κάθε φορά που το προωθείτε, κάποιος άλλος επενδυτής μας βρίσκει και το έργο συνεχίζεται. 💛
Ο όρος τομπάκ (με ρίζα το μαλαϊκό tembaga, που σημαίνει χαλκός) αποδίδει ένα κράμα χαλκού και ψευδαργύρου με έντονη χρυσίζουσα λάμψη, στο οποίο ο χαλκός κυμαίνεται από 67 έως 90 % κατά βάρος. Καθώς αυξάνεται το ποσοστό του χαλκού, η απόχρωση γίνεται πιο θερμή και κοκκινωπή, πλησιάζοντας οπτικά τον χρυσό — ιδιότητα που το ανέδειξε επί αιώνες σε οικονομικό υποκατάστατο του κίτρινου μετάλλου.
Τύποι και σύσταση
Ανάλογα με την αναλογία ψευδαργύρου διακρίνονται τρεις βασικές ποιότητες:
| Ποιότητα | Χαλκός (Cu) | Ψευδάργυρος (Zn) | Όψη |
|---|---|---|---|
| Ερυθρό τομπάκ | 85–90 % | 10–15 % | βαθύ χρυσοκόκκινο |
| Κίτρινο τομπάκ | 72–80 % | 20–28 % | απόχρωση ορείχαλκου |
| Λευκό τομπάκ (Prinzmetall) | 67–72 % | 28–33 % | ανοιχτό χρυσαφί |
Ίχνη μολύβδου, κασσιτέρου ή αρσενικού βελτιώνουν κατά περίπτωση την κατεργασία, δίχως ωστόσο να προσθέτουν καμία περιεκτικότητα πολύτιμου μετάλλου: το τομπάκ παραμένει βασικό μέταλλο.
Πού συναντάται
Το υλικό επιλέγεται όπου επιθυμείται η λάμψη του χρυσού με κόστος βασικού μετάλλου:
- Νομισματοκοπία: παλαιότερα κυκλοφορούντα νομίσματα, παράσημα και αναμνηστικά κατασκευάζονταν από τομπάκ, ορισμένες φορές με λεπτότατη επιχρύσωση. Σε σύγχρονα διμεταλλικά νομίσματα το τομπάκ χρησιμεύει ως δακτύλιος ή πυρήνας.
- Κόσμημα μόδας και διακόσμηση: μιμείται τον κίτρινο χρυσό σε μπιζού, πόρπες και διακοσμητικά εξαρτήματα.
- Τεχνικές εφαρμογές: η καλή ψυχρή διαμόρφωση και η αντοχή στη διάβρωση το καθιστούν χρήσιμο σε κάλυκες, θήκες ρολογιών και είδη υγιεινής.
Αξία και αποτίμηση
Επειδή το τομπάκ στερείται πολύτιμου μετάλλου, ο υπολογιστής αξίας τήξης το προσεγγίζει αποκλειστικά μέσω της τρέχουσας τιμής του χαλκού. Ακόμη και επιχρυσωμένα κομμάτια δεν φέρουν εγγενή αξία χρυσού· μετράει μόνο η αξία του περιεχόμενου χαλκού και ψευδαργύρου.
Αξία υλικού ≈ Βάρος (g) × Αναλογία χαλκού × Τιμή χαλκού (€/g)
Στην πράξη, όταν η επιφανειακή στρώση χρυσού είναι λεπτότερη από 0,5 µm, τα επιχρυσωμένα αντικείμενα τομπάκ αγοράζονται ως απλό μέταλλο, καθώς η ποσότητα χρυσού είναι αμελητέα.
Φορολογική μεταχείριση στην Κύπρο
Η αγοραπωλησία τομπάκ δεν εγείρει ζητήματα καθεστώτος επενδυτικού χρυσού: το κράμα δεν είναι πολύτιμο μέταλλο, οπότε δεν εμπίπτει στην απαλλαγή ΦΠΑ του επενδυτικού χρυσού (Ν.95(Ι)/2000, εναρμόνιση με την Οδηγία 2006/112/ΕΚ). Στις σχετικές συναλλαγές εφαρμόζεται ο κανονικός συντελεστής ΦΠΑ 19 % που ισχύει στην Κύπρο (2026).
Ως προς τυχόν κέρδος πώλησης, ο κυπριακός Φόρος Κεφαλαιουχικών Κερδών (Ν.52/1980) επιβάλλεται μόνο σε ακίνητη ιδιοκτησία στην Κύπρο. Τα κινητά αντικείμενα από τομπάκ ή από πραγματικά πολύτιμα μέταλλα δεν υπόκεινται σε φόρο κεφαλαιουχικών κερδών· δεν υπάρχει περίοδος διακράτησης ούτε «κερδοσκοπική προθεσμία». Για συναλλαγές από 10.000 € οι έμποροι είναι υπόχρεες οντότητες βάσει του Ν.188(Ι)/2007 (εποπτεία ΜΟΚΑΣ), ενώ από τον Δεκέμβριο 2024 απαγορεύονται πληρωμές σε μετρητά άνω των 10.000 €.
Διάκριση από συγγενικά κράματα
- Αλπακάς / Νέο ασήμι: χαλκός-ψευδάργυρος-νικέλιο με ασημί όψη — χωρίς άργυρο.
- Κόκκινος χρυσός: γνήσιο κράμα χρυσού-χαλκού με ορισμένη καθαρότητα (π.χ. 750/1000 Au).
- Golddouble: μηχανικά επικολλημένο στρώμα χρυσού πάνω σε βασικό μέταλλο, με σαφώς μεγαλύτερη ποσότητα χρυσού από την απλή επιχρύσωση.
Συμπερασματικά
Το τομπάκ πείθει οπτικά ως υποκατάστατο χρυσού, αλλά υλικά αξίζει μόνο όσο ο χαλκός που περιέχει. Η αποτίμηση αντικειμένων από τομπάκ γίνεται με βάση την τιμή του χαλκού και ουδέποτε με βάση την αγορά χρυσού.
Πηγές: DIN (din.de), Deutsches Kupferinstitut (kupferinstitut.de), Τμήμα Φορολογίας Κύπρου (mof.gov.cy).