Troy-gewichtssysteem
Ook: troygewicht, apothekers-gewichtssysteem, troy weight
Het troy-gewichtssysteem is het internationaal bindende maatsysteem voor edelmetalen, waarvan de basiseenheid de troy ounce is met precies 31,1034768 gram.
Het troy-gewichtssysteem is het oudste nog levende maatsysteem van de westerse handel en tot op heden het enige erkende weegmaat voor goud, zilver, platina en alle overige edelmetalen. Of de goudprijs nu in New York, Londen of Zürich noteert – steeds luidt de eenheid troy ounce (afkorting: troy oz, oz t). Wie edelmetalen koopt, verkoopt of waardeert, ontkomt niet aan het troy-systeem.
Herkomst en geschiedenis
De naam is vermoedelijk afgeleid van de Noord-Franse marktstad Troyes, die in de middeleeuwen een belangrijk handelscentrum was. Daar vestigden kooplieden een betrouwbaar gewichtssysteem voor edelmetaal- en munthandel. De Noormannen brachten het naar Engeland, waar het in de 15e eeuw voor muntslag wettelijk werd vastgelegd. Het Britse muntstelsel behield het troygewicht tot in de 20e eeuw, terwijl de algemene warenhandel al vroeg overging op het avoirdupois-systeem – het systeem dat vandaag nog voor alledaagse goederen in de VS geldt.
Opbouw van het systeem
Het troy-systeem kent slechts weinig eenheden, maar is intern volledig coherent:
| Eenheid | Afkorting | Gram | Verhouding |
|---|---|---|---|
| Grain | gr | 0,06479891 g | Kleinste eenheid |
| Pennyweight | dwt | 1,55517 g | 24 grain |
| Troy ounce | troy oz | 31,1034768 g | 20 dwt / 480 grain |
| Troy pond | lb t | 373,2417 g | 12 troy ounce |
Het troy pond omvat 12 ounce – in tegenstelling tot het avoirdupois-pond met 16 ounce. In de moderne edelmetaalhandel wordt het troy pond nauwelijks gebruikt; de praktisch enige handelseenheid is de troy ounce.
Het cruciale verwisselgevaar: troy ounce ≠ handelsounce
De meest gemaakte fout bij edelmetaalaankoop is de verwisseling van troy ounce en de gewone avoirdupois-ounce:
1 troy oz = 31,1034768 g
1 avdp. oz = 28,3495 g
Verschil ≈ +9,7 % (troy is zwaarder)
Wie bij de smeltwaardecalculator of de eenheden-omrekenaar het verkeerde soort ounce gebruikt, krijgt een met bijna 10 % vertekende materiaalwaarde. Bij baren en munten geldt steeds de troy ounce.
Waarom geen overstap naar gram?
Hoewel het metrieke stelsel internationaal dominant is en veel aanbieders prijzen ook „per gram" tonen, noteren alle maatgevende handelsplaatsen – LBMA, COMEX, OTC-markt – in troy oz. De redenen zijn:
- Historische continuïteit: prijsreeksen reiken decennia terug; een overstap zou alle historische vergelijkingen bemoeilijken.
- Internationale eenvormigheid: van Perth tot New York geldt dezelfde basis.
- Verankering in normen: LBMA Good Delivery Bars worden in troy oz gespecificeerd (350–430 troy oz, nominaal gewicht ca. 400 oz).
Verwante eenheden in andere cultuurgebieden
Naast het troy-systeem bestaan er regionale gewichtseenheden die in hun markten nog gebruikelijk zijn:
- Tola (Zuid-Azië): 11,6638 g ≈ 3/8 troy oz; in India gangbare barencoupure.
- Tael (Oost-Azië): ca. 37,429 g (varieert per regio); in Hongkong en China verbreid.
- Momme (Japan): 3,75 g; traditioneel voor sieraden.
Kort samengevat
Het troy-gewichtssysteem met zijn kerneenheid troy ounce (31,1034768 g) is het onmisbare referentiekader van de wereldwijde edelmetaalhandel. Wie munten toetst, baren waardeert of koersen vergelijkt, werkt altijd in het troy-maat – een verwisseling met de avoirdupois-ounce kost bijna 10 % nauwkeurigheid.