Keurstempel / hallmark
Ook: Hallmark, Fijngehaltestempel, Keurmerk, Waarborgstempel
Een keurstempel (Engels: hallmark) is een officieel of bedrijfsmatig keurmerk dat het fijngehalte en de herkomst van een edelmetalen voorwerp duurzaam en fraudebestendig aantoont.
Een keurstempel (van het Latijnse punctum, prik) is een ingeslagen of geslagen kenmerk op voorwerpen van goud, zilver, platina of palladium. Het bevestigt officieel of via een erkende keurder dat het fijngehalte van het metaal overeenkomt met de aangegeven waarde. In het Engelse taalgebied heet dit systeem hallmarking – de term is afgeleid van de Londense Goldsmiths' Hall, waar sinds de 14e eeuw edelmetaalwaren werden gekeurd.
Opbouw van een hallmark-systeem
Een volledige stempelset bevat meestal meerdere afzonderlijke tekens die samen een sluitende keurgeschiedenis vormen:
| Teken | Betekenis | Voorbeeld (VK) |
|---|---|---|
| Fijngehalteteken | Metaalgehalte in promille of karaat | 750 (18 karaat goud) |
| Keurkantoorteken | Identificeert het keurkantoor | Anker (Birmingham) |
| Fabrikantsmerk / sponsor mark | Geregistreerd merk van de inzender | Letterstempel |
| Datumletter | Keurjaar (historisch, deels afgeschaft) | A–Z per cyclus |
| Optionele extra tekens | Jubilea, importwaren, CCM-stempel | Kroon, orb |
Het teken voor het fijngehalte is het belangrijkste element: het toont rechtsgeldig aan hoeveel zuiver metaal het stuk bevat. De meest voorkomende goudlegeringen in Europa zijn:
- 333 ‰ (8 karaat) – ondergrens voor "goud" in Duitsland (in Nederland niet als goud toegestaan)
- 585 ‰ (14 karaat) – meest verkochte sieraadstandaard in Midden-Europa
- 750 ‰ (18 karaat) – hoogwaardige sieraden en horlogekasten
- 916 ‰ (22 karaat) – klassieke beleggingsmunten (Sovereign, Krugerrand)
- 999 ‰ – fijngoud, beleggingsmunten en -baren
Internationale harmonisatie
De Weense conventie (CCM, 1972) stelt lidstaten in staat om een uniforme "Common Control Mark" – een weegschaalteken met fijngehalte-aanduiding – te accepteren. Waren met dit stempel mogen zonder hernieuwde nationale keuring worden verkocht. Tot de ongeveer 20 leden behoren onder meer Oostenrijk, Zwitserland, Portugal, Finland en het Verenigd Koninkrijk. Nederland is via het Verdrag van Wenen aangesloten, waardoor de CCM-keur ook op de Nederlandse markt erkend wordt.
Voor beleggingsmunten neemt het slaande munthuis de garantiefunctie van het keurstempel over: de Krugerrand draagt geen klassieke hallmark, omdat de Rand Refinery als staatlijk erkende scheidingsinstelling zelf voor het fijngehalte instaat.
Waarom keurstempels bij aankoop belangrijk zijn
Bij de aankoop van sieraden, oud goud of munten maakt het keurstempel een snelle eerste inschatting van de materiaalwaarde mogelijk – nog voordat een apparaat zoals een röntgenfluorescentieanalysator (RFA) wordt ingezet. Met de smeltwaardecalculator is op basis van het afgelezen fijngehalte direct de zuivere metaalwaarde te bepalen.
Ontbreekt een keurstempel of lijkt het achteraf ingeslagen, dan is voorzichtigheid geboden. Een verdergaande echtheidscontrole – bijvoorbeeld via dichtheidsmeting of klanktest – schept duidelijkheid. De actuele goudprijs bepaalt daarbij de referentiewaarde voor de waardering.
Keurplicht in Nederland
In Nederland geldt op grond van de Waarborgwet een keurplicht voor gouden, zilveren en platina voorwerpen boven bepaalde gewichtsgrenzen. Voorwerpen moeten worden voorzien van een wettelijk erkend keurteken; de keuring wordt uitgevoerd door aangewezen waarborginstellingen zoals Waarborg Holland en Edelmetaal Waarborg Nederland. Zij controleren of het opgegeven fijngehalte klopt en slaan het bijbehorende gehalteteken in.
Buiten Nederland verschillen de regels: in Duitsland bestaat bijvoorbeeld geen wettelijke keurplicht voor sieraden – daar draagt de fabrikant of handelaar de civielrechtelijke verantwoordelijkheid voor de gehalte-aanduiding.
Kort samengevat
Keurstempels vormen het oudste en betrouwbaarste systeem voor fijngehaltecontrole van edelmetalen – een kleine slag met grote juridische werking. Wie sieraden of breukgoud waardeert, leest eerst het keurstempel en berekent daarna de materiaalwaarde.