Αγορά προθεσμιακών / Futures

Η αγορά προθεσμιακών (αγγλικά: futures market) αποτελεί τον πυρήνα της παγκόσμιας διαμόρφωσης τιμών πολύτιμων μετάλλων. Ενώ η αγορά spot αντικατοπτρίζει την άμεση αγορά και πώληση, οι συμμετέχοντες στις προθεσμιακές αγορές διαπραγματεύονται συμβόλαια που προβλέπουν παράδοση στο μέλλον. Η τιμή που συμφωνείται — η τιμή futures — αποκλίνει συνήθως από την τρέχουσα τιμή spot και την επηρεάζει παράλληλα καθοριστικά.

Πώς λειτουργεί ένα futures

Ένα συμβόλαιο futures καθορίζει τέσσερις βασικές παραμέτρους:

1. Υποκείμενο αξία — π.χ. χρυσός (100 troy ounces ανά συμβόλαιο COMEX) ή άργυρος (5.000 troy ounces)
2. Τιμή — καθορισμένη σήμερα, σε USD ανά troy ounce
3. Ημερομηνία παράδοσης — τυποποιημένοι μήνες λήξης (Φεβ, Απρ, Ιούν, Αυγ, Οκτ, Δεκ για τον χρυσό)
4. Τόπος παράδοσης — εγκεκριμένες αποθήκες του χρηματιστηρίου (COMEX: Νέα Υόρκη / Ντέλαγουερ)

Και τα δύο μέρη είναι υποχρεωμένα — δεν πρόκειται για δικαίωμα αλλά για δεσμευτική συμφωνία. Στην πράξη, λιγότερο από 2 % όλων των συμβολαίων εκπληρώνονται φυσικά· η συντριπτική πλειονότητα κλείνει πριν τη λήξη με αντίστροφη πράξη (γλάστρωση θέσης).

Σχέση τιμών: Futures έναντι Spot

Τιμή Futures = Τιμή Spot + Κόστος διακράτησης (Cost of Carry)
Cost of Carry  = Κόστος χρηματοδότησης + Αποθήκευση + Ασφάλιση − Convenience Yield

Όταν η τιμή futures υπερβαίνει την τιμή spot, μιλάμε για contango — τη φυσιολογική κατάσταση για τα πολύτιμα μέταλλα, καθώς υπάρχουν τόκοι και κόστη αποθήκευσης. Όταν είναι χαμηλότερη, υπάρχει backwardation, που υποδηλώνει εξαιρετικά υψηλή άμεση ζήτηση.

Κυριότερα χρηματιστήρια

Η COMEX είναι κατά πολύ η πιο ρευστή αγορά και θεωρείται παγκόσμιος μηχανισμός καθορισμού τιμών. Οι ημερήσιοι όγκοί της αντιστοιχούν συχνά σε πολλαπλάσιο της παγκόσμιας παραγωγής μεταλλείων.

Ποιοι διαπραγματεύονται futures — και γιατί;

Αντισταθμιστές (Hedgers) χρησιμοποιούν τα futures για ασφάλιση τιμών:

• Τα χρυσωρυχεία ασφαλίζουν τη μελλοντική παραγωγή τους (Short Hedge) για να αποκτήσουν βεβαιότητα στον προγραμματισμό.
• Οι κατασκευαστές κοσμημάτων ασφαλίζουν τις ανάγκες τους σε πρώτες ύλες (Long Hedge) για σταθερότητα κόστους.

Κερδοσκόποι (Speculators) αναλαμβάνουν τον κίνδυνο των αντισταθμιστών και παρέχουν έτσι ρευστότητα. Δεν έχουν πρόθεση ούτε ενδιαφέρον για φυσική παράδοση.

Αρμπιτραζέρ (Arbitrageurs) εξισορροπούν τις διαφορές τιμών μεταξύ αγορών spot και προθεσμιακών αγορών και εξασφαλίζουν αποδοτικότητα της αγοράς.

Επίδραση στη φυσική τιμή χρυσού

Οι τιμές futures διαμορφώνουν καθοριστικά την καθημερινή τιμή χρυσού . Οι λεγόμενες εκθέσεις «Commitment of Traders» (CoT), που δημοσιεύει εβδομαδιαία η αμερικανική εποπτική αρχή CFTC, παρέχουν στοιχεία για τις θέσεις διαφόρων συμμετεχόντων και αναλύονται από επαγγελματίες χρηματιστές για την εκτίμηση μελλοντικών κινήσεων τιμών.

Και η εποχικότητα παίζει ρόλο: όταν ένας μεγάλος αριθμός θεσμικών επενδυτών ανανεώνει συμβόλαια τον ίδιο μήνα, αυτό μπορεί να ασκήσει βραχυπρόθεσμη πίεση στην τιμή spot. Οι [ιστορικές τιμές πολύτιμων μετάλλων
UNWRAP
καταδεικνύουν πώς οι ημερομηνίες λήξης futures μπορούν να αφήσουν περιοδικά μοτίβα στις τιμές.

Φορολογία και ρυθμιστικό πλαίσιο στην Ελλάδα

Τα κέρδη από συναλλαγές παραγώγων και τίτλων αντιμετωπίζονται διαφορετικά από τα φυσικά μέταλλα στο ελληνικό φορολογικό σύστημα:

• Παράγωγα/τίτλοι (futures, options, μετοχές): Τα κέρδη υπαγωγής υπεραξίας υπόκεινται σε φόρο 15 % βάσει του άρθρου 42 ΚΦΕ (ν. 4172/2013).
• Φυσικά πολύτιμα μέταλλα: Δεν εμπίπτουν στο άρθρο 42. Μεμονωμένη πώληση από ιδιώτη δεν φορολογείται ως υπεραξία. Εάν όμως οι πωλήσεις γίνονται συστηματικά με κερδοσκοπικό σκοπό (τεκμήριο: τρεις ή περισσότερες ομοειδείς συναλλαγές εντός εξαμήνου), το κέρδος φορολογείται ως εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα βάσει άρθρου 21 παρ. 3 ΚΦΕ, με προοδευτικούς συντελεστές 9 %–44 %.

Ο επενδυτικός χρυσός (ράβδοι ≥ 995‰, νομίσματα ≥ 900‰ στον κατάλογο ΑΑΔΕ) απαλλάσσεται από ΦΠΑ σύμφωνα με το άρθρο 54 του Κώδικα ΦΠΑ (ν. 5144/2024). Άργυρος, πλατίνα και παλλάδιο υπόκεινται στον κανονικό ΦΠΑ 24 %.

Διαχωρισμός: Futures έναντι φυσικού μετάλλου

Τα futures δεν αντικαθιστούν την κατοχή φυσικού χρυσού ή αργύρου. Φέρουν κίνδυνο αντισυμβαλλόμενου, απαιτήσεις margin και ενεργό διαχείριση. Όποιος επιθυμεί μακροπρόθεσμη προστασία περιουσίας επιλέγει συνήθως φυσικές ράβδους ή νομίσματα. Τα futures είναι κατάλληλα κυρίως για βραχυπρόθεσμη αντιστάθμιση και κερδοσκοπικές στρατηγικές.

Σημείωση: Το παρόν άρθρο έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Δεν αποτελεί επενδυτική ή φορολογική συμβουλή.

Εν συντομία

Τα futures είναι τυποποιημένα προθεσμιακά συμβόλαια που επηρεάζουν καθοριστικά την τιμή πολύτιμων μετάλλων, αλλά σπάνια καταλήγουν σε φυσική παράδοση. Για ιδιώτες επενδυτές είναι κυρίως σημαντικά ως τιμή αναφοράς — η πραγματική προστασία περιουσίας προσφέρεται από το φυσικό μέταλλο.

Πηγές: ΑΑΔΕ (www.aade.gr), Τράπεζα της Ελλάδος (www.bankofgreece.gr), CME Group / COMEX (cmegroup.com), LBMA (lbma.org.uk).