Momme

Με τον όρο Momme (匁, που προφέρεται monme) εννοούμε μια ιστορική μονάδα μάζας της Ιαπωνίας η οποία ισοδυναμεί με ακριβώς 3,75 γραμμάρια. Παρότι το μετρικό σύστημα την έχει εκτοπίσει από την καθημερινή χρήση, η μονάδα δεν εξαφανίστηκε: παρέμεινε ο διεθνώς αναγνωρισμένος τρόπος ζύγισης μαργαριταριών — τόσο των καλλιεργημένων όσο και των φυσικών — και ιδίως στις αγορές της Άπω Ανατολής θεωρείται αυτονόητο μέγεθος αναφοράς.

Καταγωγή του μεγέθους

Πριν το 1891, οπότε η Ιαπωνία υιοθέτησε επίσημα το μετρικό σύστημα, ίσχυε το λεγόμενο σύστημα Shakkan. Μέσα σε αυτό, το Momme λειτουργούσε ως θεμελιώδης μονάδα για τη ζύγιση κοσμημάτων και πολύτιμων μετάλλων, με 160 Momme να αντιστοιχούν σε ένα Kin των 600 γραμμαρίων. Η εξάπλωση της μονάδας προς τη Δύση δεν έγινε μέσω των χρηματαγορών αλλά μέσω των εμπόρων μαργαριταριών του 19ου αιώνα, γεγονός που εξηγεί γιατί σήμερα το Momme επιβιώνει σχεδόν αποκλειστικά σε αυτόν τον εξειδικευμένο κλάδο.

Πίνακας ισοδυναμιών

Πού συναντάται στην πράξη

Στις συναλλαγές πολύτιμων μετάλλων το Momme έχει σχεδόν συμβολική παρουσία· τον τόνο δίνουν η ουγγιά Troy, το γραμμάριο και το Pennyweight. Στην αγορά μαργαριταριών, όμως, η εικόνα αντιστρέφεται: οι τιμές των χύμα μαργαριταριών εκφράζονται τακτικά ανά Momme, ώστε ένα περιδέραιο των 10 Momme να ζυγίζει 37,5 γραμμάρια.

Η μονάδα εμφανίζεται επίσης όποτε αποτιμώνται παλαιά ιαπωνικά νομίσματα χρυσού ή αργύρου, όπως τα Ichibu-kin και τα Isshu-gin. Για να υπολογιστεί σωστά η αξία τήξης ενός τέτοιου τεμαχίου, το πρώτο βήμα είναι πάντοτε η αναγωγή του βάρους σε γραμμάρια.

Τύποι μετατροπής

Βάρος σε γραμμάρια = Momme × 3,75
Βάρος σε Momme = Γραμμάρια ÷ 3,75

Έχοντας αυτόν τον συντελεστή, η τρέχουσα τιμή του χρυσού ανά γραμμάριο μετατρέπεται αμέσως σε βάση Momme — χρήσιμο, για παράδειγμα, στην αποτίμηση παλαιού ή θραυσμένου χρυσού ασιατικής προέλευσης. Για γρήγορες εναλλαγές ανάμεσα σε Momme, γραμμάρια, Pennyweight και άλλες μονάδες, βολεύει ο μετατροπέας μονάδων.

Να μη συγχέεται με άλλες μονάδες

Αν και ασιατικής προέλευσης, το Momme δεν ταυτίζεται με το κινεζικό Tael, το βάρος του οποίου κυμαίνεται από 37,4 έως 50,0 g ανάλογα με την περιοχή, ούτε με το ινδικό Tola των περίπου 11,664 g. Μια ενδιαφέρουσα σύμπτωση: το ταϊβανέζικο Tael πέφτει ακριβώς στα 37,5 g, δηλαδή σε 10 Momme, ενώ η εκδοχή του Χονγκ Κονγκ (37,429 g) αποκλίνει ελαφρώς. Πρόκειται για μονάδες που γεννήθηκαν σε τοπικές παραδόσεις εμπορίας πολύτιμων μετάλλων και επέζησαν σε στενά τμήματα της αγοράς.

Φορολογικό πλαίσιο στην Κύπρο

Το ίδιο το Momme είναι απλώς μονάδα βάρους και δεν συνεπάγεται φορολογική μεταχείριση· η μεταχείριση εξαρτάται από το μέταλλο που ζυγίζεται. Στην Κύπρο, ο επενδυτικός χρυσός (ράβδοι και αναγνωρισμένα νομίσματα) απαλλάσσεται από τον ΦΠΑ βάσει του ειδικού καθεστώτος του περί ΦΠΑ Νόμου Ν.95(Ι)/2000, σε εναρμόνιση με την Οδηγία 2006/112/ΕΚ. Ο άργυρος, η πλατίνα και το παλλάδιο δεν εμπίπτουν σε αυτή την απαλλαγή και επιβαρύνονται με τον κανονικό συντελεστή ΦΠΑ 19 %. Η πώληση φυσικών μετάλλων από ιδιώτη δεν υπόκειται σε φόρο κεφαλαιουχικών κερδών, καθώς ο κυπριακός Ν.52/1980 βαρύνει μόνο κέρδη από ακίνητη ιδιοκτησία στην Κύπρο· δεν υπάρχει περίοδος διακράτησης για τα μέταλλα. Οι έμποροι πολύτιμων μετάλλων είναι υπόχρεες οντότητες κατά τον Ν.188(Ι)/2007 (εποπτεία ΜΟΚΑΣ) για συναλλαγές από 10.000 €, όριο πάνω από το οποίο απαγορεύονται και οι πληρωμές σε μετρητά (από Δεκέμβριο 2024).

Συνοπτικά

Ένα Momme ισούται με ακριβώς 3,75 γραμμάρια. Η πρακτική του σημασία εντοπίζεται σήμερα στο εμπόριο μαργαριταριών και στην αποτίμηση ιστορικών ιαπωνικών τεμαχίων, όπου ένας απλός πολλαπλασιασμός με 3,75 αρκεί για τον υπολογισμό της αξίας τήξης.

Πηγές για το κυπριακό πλαίσιο: Τμήμα Φορολογίας Κύπρου (mof.gov.cy/tax), ΜΟΚΑΣ (mokas.law.gov.cy).