Ασημένια νομίσματα ως κυκλοφορούν χρήμα

Για μεγάλο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, ο άργυρος υπήρξε το βασικό υλικό του κερματικού χρήματος. Από την αρχαία τετράδραχμο και τον μεσαιωνικό δηνάριο μέχρι τα μεγάλα τάληρα της νεότερης Ευρώπης και τα αργυρά δολάρια των ΗΠΑ, το μέταλλο κρατούσε κυριολεκτικά στα χέρια της η καθημερινή αγορά. Μόλις όμως ο άργυρος καθιερώθηκε ως περιζήτητο βιομηχανικό μέταλλο κατά τον 20ό αιώνα και η τιμή αγοράς κινδύνευσε να υπερβεί την ονομαστική αξία των κερμάτων, τα κράτη απέσυραν το ασήμι κυκλοφορίας. Ήταν η κλασική επιβεβαίωση του νόμου του Gresham: όταν δύο νομίσματα ίδιας ονομαστικής αξίας κυκλοφορούν παράλληλα, το «χειρότερο» παραμένει σε χρήση και το «καλύτερο» αποσύρεται και θησαυρίζεται.

Καθαρότητες ανά χώρα και εποχή

Σπανίως τα νομίσματα κυκλοφορίας κόβονταν από καθαρό μέταλλο· η προσθήκη χαλκού ή νικελίου έδινε αντοχή στη φθορά της καθημερινής χρήσης. Ο παρακάτω πίνακας συγκεντρώνει χαρακτηριστικές καθαρότητες:

Πώς έκλεισε η εποχή του κερματικού αργύρου

Καθώς η τιμή του αργύρου ανέβαινε στη μεταπολεμική περίοδο και κορυφωνόταν στη δεκαετία του 1960, η αξία τήξης πολλών κερμάτων πλησίασε ή ξεπέρασε την ονομαστική. Οι κάτοχοι είχαν πλέον κάθε λόγο να τα κρατούν και να τα λιώνουν αντί να τα ξοδεύουν — λογική ατομικά, καταστροφική όμως για την κυκλοφορία. Την αξία τήξης ενός νομίσματος την υπολογίζετε άμεσα από την τρέχουσα τιμή του αργύρου και την καθαρότητα:

Αξία τήξης = Ακαθάριστο βάρος (g) × Καθαρότητα × Τιμή αργύρου (€/g)

Ο αμερικανικός Coinage Act του 1965 έβγαλε το ασήμι 90 % από την καθημερινή κυκλοφορία. Στη Γερμανία η τελευταία αργυρή κοπή των 5 DM ανάγεται στο 1974, ενώ ακολούθησε η σταδιακή απόσυρσή τους από τη ροή των συναλλαγών.

Οι «Pre-65» κοπές σήμερα: συλλογή και επένδυση

Τα πρώην κερματικά νομίσματα από άργυρο κυκλοφορούν πλέον σε δύο διακριτές αγορές:

1. Ως νομισματικά συλλεκτικά — σπάνιες χρονολογίες και άριστη κατάσταση διατήρησης (VF, XF, MS) αποφέρουν πριμ σαφώς πάνω από την αξία του μετάλλου, την οποία μπορείτε να ελέγξετε με τον υπολογιστή αργύρου.
2. Ως «Junk Silver» — φθαρμένα κομμάτια χωρίς νομισματική υπεραξία διαπραγματεύονται με το βάρος, συχνά σε παρτίδες ονομαστικής αξίας 1.000 USD, με τιμή που ακολουθεί τον τρέχοντα άργυρο.

Ιδιαίτερα διαδεδομένα είναι τα αμερικανικά «Pre-65» Dimes, Quarters και Half Dollars, τα γερμανικά αργυρά 5 DM και τα ελβετικά φράγκα έως το 1967. Μόλις η αξία τήξης υπερισχύσει της νομισματικής, τα κομμάτια εντάσσονται στο παλαιό ασήμι.

Φορολογικό πλαίσιο στην Κύπρο (όχι φορολογική ή επενδυτική συμβουλή)

Στην Κύπρο, σε αντίθεση με τον επενδυτικό χρυσό που απαλλάσσεται βάσει του ειδικού καθεστώτος του περί ΦΠΑ Νόμου Ν.95(Ι)/2000, η αγορά φυσικού αργύρου βαρύνεται με τον κανονικό συντελεστή ΦΠΑ 19 % (2026). Το κέρδος του ιδιώτη από μεταπώληση δεν φορολογείται: ο κυπριακός Φόρος Κεφαλαιουχικών Κερδών (Ν.52/1980) επιβάλλεται αποκλειστικά σε κέρδη από ακίνητη ιδιοκτησία στην Κύπρο, ενώ τα πολύτιμα μέταλλα είναι κινητή περιουσία — άρα δεν υπάρχει περίοδος διακράτησης ούτε «κερδοσκοπική προθεσμία». Η περιστασιακή πώληση δεν συνιστά εμπορική δραστηριότητα, όμως ο συστηματικός, κατ' επάγγελμα εμπορικός χαρακτήρας μπορεί να θεμελιώσει φορολογητέο εισόδημα (Ν.118(Ι)/2002). Οι έμποροι πολύτιμων μετάλλων είναι υπόχρεες οντότητες βάσει του Ν.188(Ι)/2007 (εποπτεία ΜΟΚΑΣ) για συναλλαγές από 10.000 €, ενώ από τον Δεκέμβριο 2024 οι πληρωμές σε μετρητά άνω των 10.000 € απαγορεύονται. Για δεσμευτική καθοδήγηση απευθυνθείτε στο Τμήμα Φορολογίας — το παρόν δεν αποτελεί φορολογική ή νομική συμβουλή.

Με λίγα λόγια

Τα ασημένια νομίσματα ως κυκλοφορούν χρήμα ανήκουν σε ένα κλειστό κεφάλαιο της νομισματικής ιστορίας, τροφοδοτούν όμως μέχρι σήμερα μια ζωντανή αγορά — άλλοτε ως ιστορικό συλλεκτικό και άλλοτε ως προσιτή πρόσβαση στο φυσικό ασήμι. Η αξία τους αποτυπώνεται με διαφάνεια μέσω του υπολογιστή αξίας τήξης και του υπολογιστή αργύρου.

Πηγές: Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου (centralbank.cy), Τμήμα Φορολογίας Κύπρου (mof.gov.cy/tax), ΜΟΚΑΣ (mokas.law.gov.cy), EUR-Lex (eur-lex.europa.eu), The Silver Institute, U.S. Mint.