Ασημένια νομίσματα ως κυκλοφορούν χρήμα

Επί χιλιετίες, το ασήμι ήταν η ραχοκοκαλιά της καθημερινής νομισματικής κυκλοφορίας. Από την αθηναϊκή τετράδραχμο και τον μεσαιωνικό πένη έως το γερμανικό τάληρο και το αμερικανικό δολάριο Morgan, το ασήμι διαμόρφωσε κυριολεκτικά το χρηματικό σύστημα του κόσμου. Όταν το ασήμι απέκτησε κατά τον 20ό αιώνα μόνιμη ζήτηση ως βιομηχανικό μέταλλο και η τιμή αγοράς απείλησε να ξεπεράσει την ονομαστική αξία των νομισμάτων, οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο απέσυραν το ασήμι κυκλοφορίας τους — ένα σχολικό παράδειγμα του νόμου του Gresham: το κακό χρήμα εκδιώκει το καλό.

Ιστορικές καθαρότητες με μια ματιά

Τα νομίσματα κυκλοφορίας σπάνια κόβονταν από καθαρό χρυσό ή καθαρό ασήμι· τα πρόσθετα κράματος (χαλκός, νικέλιο) αύξαναν την αντοχή στη φθορά. Ο πίνακας παρουσιάζει επιλεγμένες καθαρότητες:

Το τέλος του ασημιού κυκλοφορίας: ο νόμος του Gresham σε δράση

Όταν η τιμή του ασημιού ανέβηκε μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και ιδίως τη δεκαετία του 1960, η αξία τήξης πολλών νομισμάτων προσέγγισε ή ξεπέρασε την ονομαστική τους αξία. Ιδιώτες άρχισαν να αποθησαυρίζουν και να λιώνουν ασημένια νομίσματα — μια οικονομικά ορθολογική, αλλά για την κυκλοφορία καταστροφική διαδικασία. Την αξία τήξης ενός νομίσματος μπορείτε να την υπολογίσετε ανά πάσα στιγμή βάσει της τρέχουσας τιμής του ασημιού και της καθαρότητας:

Αξία τήξης = Ακαθάριστο βάρος (g) × Καθαρότητα × Τιμή ασημιού (€/g)

Ο αμερικανικός Coinage Act του 1965 κατάργησε το ασήμι 90 % από την καθημερινή κυκλοφορία. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας έκοψε το τελευταίο ασημένιο νόμισμα των 5 DM το 1974· ακολούθησε η απόσυρση από την κυκλοφορία.

Νομίσματα „Pre-65" ως αντικείμενο συλλογής και επένδυσης

Σήμερα τα πρώην νομίσματα κυκλοφορίας από ασήμι αποτελούν αντικείμενο εμπορίου σε δύο διαφορετικά πλαίσια:

1. Νομισματικά / ως συλλεκτικό αντικείμενο — σπάνιες χρονολογίες και υψηλοί βαθμοί διατήρησης (VF, XF, MS) επιτυγχάνουν πριμ πολύ πάνω από την αξία του ασημιού.
2. Ως „Junk Silver" — φθαρμένα νομίσματα χωρίς νομισματική υπεραξία διαπραγματεύονται με το βάρος, συχνά σε σακούλες ονομαστικής αξίας 1.000 USD (ΗΠΑ). Το εμπόριο ακολουθεί την τρέχουσα τιμή του ασημιού.

Ιδιαίτερα γνωστά είναι τα αμερικανικά „Pre-65" Dimes, Quarters και Half Dollars, καθώς και τα γερμανικά ασημένια 5 DM και τα ελβετικά φράγκα έως το 1967. Το τμήμα του παλαιού ασημιού περιλαμβάνει αυτά τα κομμάτια, μόλις η αξία τήξης τους υπερισχύσει της νομισματικής αξίας.

Φορολογικές ιδιαιτερότητες (όχι φορολογική ή επενδυτική συμβουλή)

Στην Ελλάδα, το ασήμι — σε αντίθεση με τον επενδυτικό χρυσό — υπόκειται στον κανονικό συντελεστή ΦΠΑ 24 % κατά την αγορά. Για τους ιδιώτες, η μεμονωμένη πώληση φυσικού ασημιού δεν φορολογείται ως υπεραξία, καθώς τα φυσικά πολύτιμα μέταλλα δεν εμπίπτουν στους τίτλους του άρθρου 42 του ΚΦΕ (ν. 4172/2013). Αν όμως οι πωλήσεις γίνονται συστηματικά και με κερδοσκοπικό σκοπό (τεκμήριο: τρεις ή περισσότερες ομοειδείς συναλλαγές εντός εξαμήνου), το κέρδος φορολογείται ως εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα (άρθρο 21 παρ. 3 ΚΦΕ), με προοδευτικούς συντελεστές 9 %–44 %. Σε αντίθεση με τη Γερμανία, δεν υπάρχει περίοδος διακράτησης ενός έτους. Οι έμποροι μπορούν υπό προϋποθέσεις να εφαρμόσουν το καθεστώς φορολόγησης περιθωρίου κέρδους. Για εξατομικευμένες φορολογικές και επενδυτικές αποφάσεις πρέπει πάντα να συμβουλεύεστε έναν ειδικό — αυτό δεν αποτελεί φορολογική ή επενδυτική συμβουλή.

Με λίγα λόγια

Τα ασημένια νομίσματα ως κυκλοφορούν χρήμα είναι ένα κλειστό κεφάλαιο της νομισματικής ιστορίας, αφήνουν όμως πίσω τους μια ζωντανή αγορά: είτε ως ιστορικό συλλεκτικό αντικείμενο είτε ως οικονομική είσοδο στο φυσικό ασήμι — η αξία τους μπορεί να υπολογιστεί με διαφάνεια ανά πάσα στιγμή μέσω του υπολογιστή αξίας τήξης και του υπολογιστή ασημιού.

Πηγές: Τράπεζα της Ελλάδος (bankofgreece.gr), ΑΑΔΕ (aade.gr), EUR-Lex (eur-lex.europa.eu), The Silver Institute, U.S. Mint.