Crisismunt

Wanneer beurskoersen kelderen en valuta's wankelen, verplaatst kapitaal zich naar wat men een crisismunt noemt. De term slaat op vermogenswaarden – in de eerste plaats edelmetalen, daarnaast enkele valuta's – waar beleggers in onzekere tijden naartoe vluchten omdat ze waardevast, liquide en onafhankelijk van overheidsingrijpen zijn. Goud staat historisch bovenaan die lijst: telkens wanneer aandelen-, obligatie- of valutamarkten kraken, beweegt de goudprijs doorgaans de andere kant op.

Drie voorwaarden voor een echte crisismunt

Lang niet elke belegging kwalificeert. Een crisismunt moet drie dingen tegelijk waarmaken:

1. Intrinsieke waarde zonder schuldenaar – de waarde hangt niet af van iemands belofte tot terugbetaling, dus is er geen tegenpartijrisico.
2. Doorlopende liquiditeit – het goed is overal ter wereld en op elk moment verhandelbaar.
3. Niet naar believen uitbreidbaar aanbod – fysiek goud laat zich niet „bijdrukken"; de jaarlijkse mijnproductie neemt slechts mondjesmaat toe.

Zet je de klassieke veilige havens naast elkaar, dan ontstaat dit beeld:

Niet alleen particulieren, ook centrale banken houden goud en – in mindere mate – zilver bewust als crisisbuffer aan. De Nationale Bank van België beheert circa 227 ton goud als deel van haar reserves, grotendeels bewaard bij buitenlandse centrale banken in Londen, Ottawa en bij de BIS.

Wat de geschiedenis leert

Crisis na crisis herhaalt zich hetzelfde patroon:

• Hyperinflatie (Weimarrepubliek 1923, Zimbabwe 2008): tastbare waarden hielden hun koopkracht, papiergeld verdampte.
• Financiële crisis 2008/09: goud klom van ongeveer 700 USD/oz naar boven de 1.900 USD/oz in 2011.
• Coronapandemie 2020: in augustus 2020 vestigde de goudprijs een toenmalig record boven 2.000 USD/oz.
• Oorlog Rusland-Oekraïne 2022: direct na het uitbreken schoten goud- en zilverprijzen binnen weken fors omhoog.

Hoe gespannen de markt op dit moment is, kunt u aflezen aan de Fear & Greed Index: pieken in angst gaan vaak samen met een sterkere vraag naar crisismunten.

Fysiek metaal versus papiergoud

Het verschil tussen fysiek edelmetaal en financiële producten als ETF's of futures wordt pas echt zichtbaar in het extreme geval. Bij beursstilleggingen of een bankrun bieden uitsluitend fysiek in eigen bezit gehouden voorraden volledige bescherming tegen tegenpartijrisico. [Historische prijsverlopen
UNWRAP
tonen dat papier- en fysieke prijs in korte paniekmomenten wel degelijk uit elkaar kunnen lopen.

Als vuistregel geldt:

Effectieve bescherming = substantiewaarde × (1 – tegenpartijrisico) × liquiditeit

Fysiek goud en zilver maximaliseren die uitdrukking, want hun tegenpartijrisico nadert nul.

De rol in een portefeuille

Onderzoek – onder meer van het World Gold Council – wijst op een lage tot negatieve correlatie tussen goud en aandelenindices juist tijdens crisisfasen. Een goudaandeel van 5 tot 15 % in de portefeuille wordt vaak genoemd als diversificatiebuffer. De goud-zilver-ratio geeft daarbij een indicatie of goud dan wel zilver op dat moment relatief goedkoper geprijsd staat.

Let op: dit artikel is geen beleggings- of belastingadvies. Stem individuele beslissingen af met een erkende financieel adviseur. In België valt fysiek goud sinds 1 januari 2026 bovendien onder de nieuwe meerwaardebelasting van 10 %, met een jaarlijkse vrijstelling van € 10.000 – anders dan in Nederland, waar edelmetaal in box 3 wordt belast.

Kort onthouden

Goud en zilver danken hun status als crisismunt niet aan rendementsbeloften, maar aan drie nuchtere eigenschappen: substantie, liquiditeit en onafhankelijkheid van de staat. Precies die tellen op het moment dat andere beleggingscategorieën het laten afweten.

Bronnen: World Gold Council, Nationale Bank van België, BIS.