Bretton Woods

Wanneer men het over de belangrijkste geldordening van de vorige eeuw heeft, komt onvermijdelijk het Bretton-Woods-stelsel ter sprake. Het kwam tot stand in juli 1944, midden in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog: afgevaardigden van 44 geallieerde landen verzamelden zich in het Mount Washington Hotel in Bretton Woods (New Hampshire, VS) om de wereldhandel een vaste, betrouwbare basis te geven. Wat zij ontwierpen, was een systeem van gebonden wisselkoersen dat volledig draaide om één spil: de goudprijs.

Op welke pijlers rustte het akkoord?

Drie afspraken droegen het hele bouwwerk:

1. De dollar aan goud gekoppeld — Washington legde de dollar vast op 35 USD per troy ounce (ongeveer 31,1 gram) en beloofde dat centrale banken hun dollars altijd tegen die koers in goud konden omzetten.
2. Aanpasbare maar vaste koersen — elke deelnemende munt kreeg een pariteit ten opzichte van de dollar, met een toegestane schommeling van slechts ±1 %.
3. Nieuwe toezichtinstellingen — het Internationaal Monetair Fonds (IMF) bewaakte de koersen en verleende overbruggingskredieten, terwijl de Wereldbank (IBRD) de wederopbouw hielp financieren.

Enkele vastgelegde pariteiten

Bloei en verval

In de eerste naoorlogse jaren deed het stelsel wat het moest doen: het bracht rust in de internationale handel. West-Europa en Japan bouwden hun industrie weer op, verkochten hun goederen aan de VS en zagen hun dollarreserves aandikken. Precies daarin lag echter de zwakke plek. De econoom Robert Triffin beschreef die paradox — sindsdien bekend als het Triffin-dilemma: om de wereld van liquide middelen te voorzien moesten de VS steeds meer dollars naar het buitenland laten stromen, maar juist die uitstroom holde het vertrouwen in de gouddekking uit.

Tegen de jaren zestig was de hoeveelheid dollars buiten de VS al veel groter dan de Amerikaanse goudvoorraad. De Vietnamoorlog en kostbare sociale programma's joegen de staatsschuld verder omhoog, en Frankrijk begon onder De Gaulle zijn dollars stelselmatig in goud om te wisselen — een aderlating voor de reserves.

Op 15 augustus 1971 trok president Richard Nixon de stekker eruit: hij schortte eenzijdig de inwisselbaarheid van de dollar in goud op. Die beslissing ging als de "Nixon-schok" de boeken in. Twee jaar later, in 1973, werden de vaste koersen definitief losgelaten, en sindsdien zweven de meeste valuta's vrij op de markt (floating).

Wat betekende dit voor de goudmarkt?

Zodra Bretton Woods verdween, verdween ook de kunstmatig lage staatsprijs voor goud. De prijs schoot omhoog van 35 USD in 1971 naar meer dan 800 USD per ounce in 1980 — een sprong die pijnlijk duidelijk maakte hoezeer de vaste koers de werkelijke marktwaarde jarenlang had ingedrukt. Voortaan werd goud verhandeld als een vrij grondstof- en beleggingsactief, met koersen die in real time op beurzen als de COMEX tot stand komen en die reageren op [wisselkoersen
UNWRAP
en geopolitieke spanning.

Bretton Woods duikt telkens weer op in discussies over een eventuele terugkeer naar goudgedekt geld of over de rol van goud als veilige haven. Samen met de goudstandaard die eraan voorafging, en het huidige fiatgeldstelsel, markeert het de historische uitersten van dat debat.

Kort samengevat

Bretton Woods (1944–1973) was het laatste grote goudgebaseerde wereldstelsel. De dollar was de spilvaluta met een vaste koers van 35 USD per ounce, tot Nixon in 1971 de convertibiliteit afschafte. Sindsdien is goud een vrije markt waarvan de prijs inflatie, geldgroei en geopolitieke risico's rechtstreeks weerspiegelt.

Bron: Nationale Bank van België (nbb.be), IMF, BIS.