Bretton Woods

Het Bretton-Woods-stelsel was de belangrijkste internationale monetaire ordening van de 20e eeuw. Het ontstond in juli 1944, toen vertegenwoordigers van 44 geallieerde naties in het Mount Washington Hotel in Bretton Woods, New Hampshire (VS) bijeenkwamen om na de Tweede Wereldoorlog een stabiele grondslag voor de wereldhandel te scheppen. Het resultaat was een stelsel van vaste wisselkoersen, waarvan het spilpunt de goudprijs was.

Kernprincipes van het stelsel

Het akkoord rustte op drie pijlers:

1. Goudbinding van de Amerikaanse dollar: de dollar werd gedefinieerd tegen een vaste koers van 35 USD per troy ounce goud (ca. 31,1 gram). De VS garandeerden dat andere centrale banken dollars te allen tijde tegen deze koers in goud konden inwisselen.
2. Vaste wisselkoersen: alle lidstaatvaluta's werden in een vaste, maar aanpasbare verhouding tot de dollar verankerd. Fluctuatiemarge: ±1 % rond de vastgelegde pariteit.
3. Nieuwe internationale instellingen: het Internationaal Monetair Fonds (IMF) hield toezicht op de wisselkoersen en verstrekte stabiliteitskredieten; de Wereldbank (IBRD) financierde de wederopbouw.

Belangrijke pariteiten in het Bretton-Woods-stelsel (selectie)

Opkomst en neergang

Het stelsel stabiliseerde de wereldhandel in de naoorlogse periode aanzienlijk. Europa en Japan bouwden hun economieën op, exporteerden naar de VS en stapelden dollarreserves op. Juist daarin school echter de kiem van het falen: het zogenoemde Triffin-dilemma (genoemd naar de econoom Robert Triffin) beschreef de tegenstelling dat de VS dollars moesten exporteren om de wereldeconomie van liquiditeit te voorzien – wat op lange termijn het vertrouwen in de gouddekking ondermijnde.

In de jaren zestig oversteeg de in het buitenland aangehouden hoeveelheid dollars de Amerikaanse goudreserves veruit. De kosten van de Vietnamoorlog en de sociale programma's dreven de Amerikaanse staatsschuld op. Frankrijk onder president De Gaulle begon dollars actief in goud in te wisselen, wat de Amerikaanse reserves verder belastte.

Op 15 augustus 1971 verklaarde de Amerikaanse president Richard Nixon eenzijdig de opschorting van de goudconvertibiliteit van de dollar – een stap die als de "Nixon-schok" de geschiedenis inging. In 1973 werden de vaste wisselkoersen definitief opgegeven; sindsdien domineren vrij fluctuerende wisselkoersen (floating) het internationale monetaire stelsel.

Gevolgen voor de goudmarkt

Met het einde van Bretton Woods werd goud van de statelijk vastgestelde prijs bevrijd. De historische goudprijsstijging van de daaropvolgende jaren – van 35 USD (1971) tot ruim 800 USD per ounce (1980) – laat treffend zien hoe sterk de kunstmatige vaste koers de marktprijs had onderdrukt. Goud vestigde zich sindsdien als een vrije grondstoffen- en beleggingsmarkt, waarvan de prijs in real time op beurzen als de COMEX wordt verhandeld en reageert op wisselkoersen alsook geopolitieke spanningen.

Veel economen en beleggers verwijzen naar Bretton Woods wanneer zij spreken over een mogelijke terugkeer naar goudgedekte valuta's of over goud als safe haven. De goudstandaard, die aan Bretton Woods voorafging, en het huidige fiatvalutastelsel vormen daarbij de historische ijkpunten van het debat.

Kort samengevat

Bretton Woods (1944–1973) was het laatste grote goudgebaseerde wereldvalutastelsel: de dollar diende als leidende valuta met een vaste goudkoers van 35 USD/ounce, tot Nixon in 1971 de convertibiliteit ophief – sindsdien is goud een vrije markt, en weerspiegelt de prijs inflatie, geldhoeveelheidsgroei en geopolitieke risico's rechtstreeks.