Zawartość czystego złota
Także: Zawartość złota, Próba złota, Złoty tytr
Zawartość czystego złota określa, jaki udział stopu złota stanowi czyste złoto, wyrażony w tysięcznych (promilach) lub karatach.
Zawartość czystego złota opisuje procentowy udział czystego złota w stopie złota. Jest kluczowym wskaźnikiem przy kupnie, sprzedaży i wycenie monet, sztabek i biżuterii ze złota – bo nie każde "złoto" zawiera tyle samo cennego metalu szlachetnego. Im wyższa zawartość czystego złota, tym cenniejszy jest przedmiot w przeliczeniu na jego wagę. Aktualna cena złota odnosi się zawsze do czystego złota (999,9).
Jednostki miary: promil i karat
Zawartość czystego złota wyraża się na dwa sposoby:
- Promil (‰): międzynarodowa standardowa forma zapisu, zwana też "stemplem tysięcznych". 999 oznacza 99,9 % złota, 585 oznacza 58,5 % złota. Na sztabkach i monetach liczba ta jest często wybita (cecha próby).
- Karat (kt): tradycyjna jednostka miary, przede wszystkim w handlu biżuterią. Skala sięga od 1 do 24 karatów, przy czym 24 karaty odpowiadają czystemu złotu (999,9 ‰).
Przeliczanie między obiema jednostkami jest jednoznaczne:
Promil = karat x (1000 / 24)
Karat = promil x (24 / 1000)
Przykład: 18 karatów x (1000 / 24) = 750 ‰
Popularne zawartości czystego złota w skrócie
| Karat | Stempel | Zawartość czystego złota | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| 24 kt | 999 / 999,9 | 99,9 % / 99,99 % | Sztabki inwestycyjne, monety inwestycyjne |
| 22 kt | 916 | 91,6 % | Krugerrand, Sovereign (Crown Gold) |
| 21,6 kt | 900 | 90,0 % | Vreneli, Napoleon (Łacińska Unia Monetarna) |
| 18 kt | 750 | 75,0 % | Wysokiej jakości biżuteria |
| 14 kt | 585 | 58,5 % | Biżuteria codzienna i modowa |
| 9 kt | 375 | 37,5 % | Biżuteria w UK/Irlandii |
| 8 kt | 333 | 33,3 % | Najtańsza biżuteria złota |
Zawartość czystego złota a wartość materiału
Dla wyceny zawartość czystego złota jest bezpośrednio istotna: wartość przetopienia (zwana też wartością materiału) wynika z masy brutto przedmiotu pomnożonej przez zawartość czystego złota i aktualną cenę złota. Za pomocą kalkulatora wartości kruszcu można tę wartość ustalić w kilka sekund.
Masa czysta – czyli masa zawartego czystego złota – oblicza się tak:
Masa czysta = masa brutto x (zawartość czystego złota / 1000)
Przykład: 10 g x (585 / 1000) = 5,85 g czystego złota
Skupujący i rafinerie płacą zawsze na podstawie masy czystej. Wyrób biżuteryjny ze złota 750 i masa całkowita 20 g zawiera zatem 15 g czystego złota – dla tej masy czystej obliczana jest cena skupu. Kalkulator ceny skupu pokazuje spodziewany przychód w zależności od próby i masy.
Złoto inwestycyjne: szczególne wymogi czystości
Dla zwolnionego z VAT złota inwestycyjnego w rozumieniu unijnej dyrektywy VAT obowiązują wymogi minimalne:
- Sztabki: co najmniej 995 ‰ zawartości czystego złota
- Monety: co najmniej 900 ‰ zawartości czystego złota, prawny środek płatniczy w kraju pochodzenia
Klasyczne sztabki inwestycyjne producentów jak Heraeus, PAMP Suisse czy Valcambi noszą stempel 999,9 (tzw. "Four Nines"), co odpowiada najwyższemu komercyjnie stosowanemu stopniowi czystości. Technicznie możliwe jest 999,99 (Five Nines), ale w segmencie inwestycyjnym niemal nierozpowszechnione.
Sprawdzanie zawartości czystego złota
Do określenia zawartości czystego złota dostępne są różne metody:
- Kontrola stempla: odczytanie punc i cechy próby na przedmiocie (np. "750", "18K", "750/1000").
- Próba rysowa: ścieranie na kamieniu probierczym z kwasem – szybka metoda handlowa, ale niedokładna.
- Próba kwasowa: reakcja z kwasem azotowym lub wodą królewską daje wskazówkę co do zawartości.
- Analiza fluorescencji rentgenowskiej (XRF): bezinwazyjny, wysoce dokładny pomiar zawartości pierwiastków – standard u profesjonalnych skupujących.
- Pomiar gęstości (Archimedes): porównanie masy w powietrzu i w wodzie umożliwia wnioski o składzie stopu.
W skrócie
Zawartość czystego złota jest centralnym wskaźnikiem każdego przedmiotu ze złota: łączy wagę i cenę złota w realną wartość materiału. Kto zna próbę, może za pomocą kalkulatora złota w każdej chwili obliczyć dokładną wartość swojego złota – niezależnie od tego, czy to biżuteria, moneta, czy sztabka.