Próba metalu
Także: Czystość, Stopień czystości, Zawartość czystego złota, Karat
Próba metalu określa, ile czystego metalu szlachetnego znajduje się w stopie – podawana w tysięcznych (np. 999) lub w karatach (np. 585 = 14 karatów).
Próba metalu – nazywana też czystością – opisuje udział czystego metalu szlachetnego w stopie. Czyste metale szlachetne są do wielu zastosowań zbyt miękkie, dlatego miesza się je z innymi metalami (np. miedzią, srebrem lub palladem). Próba mówi, jak wysoki jest udział właściwego metalu szlachetnego w tej mieszaninie.
Dwa sposoby zapisu: tysięczne i karaty
Istnieją dwa używane zapisy:
- Promil / tysięczne: 999 oznacza, że 999 z 1000 części to czyste złoto – czyli 99,9 %. Ta wartość widnieje dziś na niemal wszystkich sztabkach i monetach bulionowych.
- Karat (przy złocie): tutaj 24 karaty = 100 % czystego złota. 18 karatów odpowiada 18/24 = 750/1000.
Najważniejsze stopy złota w skrócie:
| Karat | Próba | Udział czystego złota |
|---|---|---|
| 24 kt | 999 | 99,9 % |
| 22 kt | 916 | 91,6 % |
| 18 kt | 750 | 75,0 % |
| 14 kt | 585 | 58,5 % |
| 8 kt | 333 | 33,3 % |
Dlaczego próba decyduje o wartości
Wartość materiału wyrobu biżuteryjnego zależy bezpośrednio od próby. Pierścionek ze złota 585 zawiera tylko 58,5 % czystego złota – reszta to miedź i srebro, które niemal nie dokładają się do wartości metalu szlachetnego. Aby obliczyć czystą wartość metalu (wartość przetopienia), mnoży się wagę przez próbę i aktualną cenę złota. Dokładnie to wykonuje automatycznie kalkulator wartości kruszcu – również dla mieszanych pozycji ze złota 333, 585 i 750.
Cecha próby (punca)
W wielu krajach wyroby z metali szlachetnych mogą być oznaczone puncą wskazującą próbę – np. "750" dla złota 18-karatowego czy "925" dla srebra sterling. W Polsce obowiązuje obowiązek cechowania przez urzędy probiercze; podana próba musi jednak zawsze odpowiadać prawdzie. Przy złocie dentystycznym punca często całkowicie brakuje; tutaj pomaga wyspecjalizowany kalkulator złota dentystycznego, który zakłada typowe stopy między 750 a 900.
W skrócie
Próba metalu jest kluczem do wartości materiału: bez niej z wagi i ceny dziennej nie da się wyprowadzić wiarygodnej wartości. Kto chce wycenić biżuterię lub złom złota, powinien zawsze najpierw ustalić próbę – poprzez puncę lub fachowe badanie.