Aktualna Cena Irydu i Kurs Irydu z Wykresem

Najbardziej znanym notowaniem jest Johnson Matthey Base Price: ceny ofertowe własnych biur handlowych dla ilości hurtowych, dla metalu w postaci gąbki (sponge) o czystości minimalnej 99,9%. Rozstrzygające zdanie stoi w klauzuli wyłączenia odpowiedzialności: „In publishing the Prices, Johnson Matthey Plc does not engage or intend to engage in the administration of a benchmark.” Najbardziej znane notowanie irydu na świecie samo więc oświadcza, że nie jest wskaźnikiem referencyjnym — inaczej niż cena referencyjna LBMA dla złota; Umicore nazywa swoje notowania „of pure statistical nature … indications only”. Reguła jest więc taka: cena irydu nigdy nie jest „ceną rynkową”, lecz zawsze czyjąś ceną — i każda odpowiedź wymaga trzech dopisków: kto notuje, w jakiej kategorii, o której godzinie.

To pomiar własny i w tej postaci nie jest nigdzie opublikowany: eksporty CSV szeregów cenowych Umicore od 1 kwietnia do 23 października 2026 roku, po 142 dni notowań na metal i kategorię ceny.

Cena kupna irydu leży przez 142 dni stale o 30,0% poniżej ceny sprzedaży metalu nieprzetworzonego — przy platynie to 7,0%, czyli ponad czterokrotnie mniej. A to, że liczba jest stała co do miejsca po przecinku, mówi rzecz istotną: nie jest to wyprowadzona z rynku różnica między zamówieniem a ofertą, lecz stały narzut handlowy — decyzja, nie wynik obserwacji rynku.

Dwie dalsze zmierzone liczby. Za metal przetworzony Umicore żąda przy irydzie 5,8% — najwyższego narzutu za obróbkę z pięciu metali, bo iryd topi się przy 2446 °C i jest kruchy. A cena zmieniła się tylko w 74% dni notowań, przy platynie w 97%: kto chce wyjść z pozycji w konkretnym dniu, może trafić na cenę ustaloną kilka dni wcześniej, a giełdy, na której złożyłby zlecenie, nie ma.

• ◆ Zakupy strategiczne zamiast zużycia. W 2020 i 2021 roku cenę wyniosło „intense interest in the potential for iridium use in the hydrogen economy”, bo kupowano metal „in excess of their immediate requirements”. Od 2025 roku powtarza się to samo: „a new wave of strategic buying has emerged, especially in China. This has removed liquidity from the market, even though iridium remains close to balance.”
• ◆ Brak zaworu recyklingowego. Przy rodzie zużyte katalizatory wracają w tonach; przy irydzie nie wraca praktycznie nic.
• ◆ Notowania zaokrąglone, a nie ciągłe. Amerykańska służba geologiczna wykazywała dla irydu w czerwcu i w lipcu 2009 roku codziennie dokładnie 420,00 USD za uncję — maksimum, minimum i średnia identyczne, przez dwa miesiące. Przy metalu giełdowym jest to nie do pomyślenia.
• ◆ Brak standardu dostawy. Gąbka rodowa ma od stycznia 2023 roku akredytację London Platinum and Palladium Market; dla gąbki irydowej nie znaleziono wzmianki o analogicznym systemie — co jest brakiem wzmianki, a nie dowodem nieistnienia.

Blisko połowa irydu pierwotnego idzie w powłoki z tlenku irydu na elektrodach — często razem z tlenkiem rutenu — dla produkcji chloru, uzdatniania wody i galwanicznej produkcji folii miedzianej, która jest tu najbardziej niedocenianym zastosowaniem, bo idzie w akumulatory elektromobilności i w obwody drukowane; Johnson Matthey oczekuje na 2026 rok „further gains in iridium demand for electrodes used to manufacture copper foil”.

Osobno stoi elektroliza z membraną polimerową, w której iryd jest katalizatorem anodowym. Historię tę trzeba opowiedzieć w całości, bo połowa jest myląca: cena wystrzeliła w 2020 i 2021 roku na nadziei, że zapotrzebowanie przyjdzie, a nie przyszło wtedy. Dopiero dla 2026 roku Johnson Matthey pisze o „first significant demand for iridium in PEM electrolysis, as large green hydrogen projects in Germany and Portugal near completion”, a IPA pozostaje ostrożna: wzrost „in the long term from a small base”. Ruten daje przy tym aktywność, iryd trwałość.

W chemii iryd jest katalizatorem procesowym przede wszystkim dla kwasu octowego, i jest to najlepszy przykład na to, że zamiana metalu nie jest ulicą jednokierunkową: rodowy proces Monsanto został w dużych instalacjach wyparty przez irydowy proces Cativa — a teraz częściowo się to odwraca, bo „high iridium and ruthenium prices have made the alternative rhodium-catalysed Monsanto process more competitive”. Takie zmiany są jednak powolne.

W elektrotechnice stoją trzy rzeczy. Tygle do hodowli kryształów: wybiera się je zamiast molibdenu czy wolframu, bo znoszą temperaturę topnienia tych materiałów i nie wnoszą do produktu zanieczyszczenia. Świece zapłonowe: wszystkie w silnikach odrzutowych i większość samochodowych ma końcówki irydowe, ale na jedną idzie kilka miligramów. I styki platynowo-irydowe, materiały OLED oraz medycyna.

W tej samej pozycji stoi najlepiej udokumentowany przypadek zniszczenia zapotrzebowania przez cenę: po skoku cen z lat 2020 i 2021 „Chinese manufacturers of iridium crucibles adopted platinum for some crucible formats”, co widać jako spadek pozycji elektrotechnicznej z 50 na 26 tysięcy uncji między 2021 a 2022 rokiem. Stąd uczciwa wersja wniosku o zamianie: iryd nie jest zastępowany, bo jest drogi, lecz bo jest rzadki — a to oznacza, że spadek ceny sam z siebie nie odwróci presji na zamianę.

Jednej liczby ta tabela świadomie nie podaje: zawartości irydu w skorupie ziemskiej. IPA podaje około 1,5 ppb dla wszystkich platynowców razem i nazywa iryd „one of the least abundant within this group”, bez liczby jednostkowej — a ta szeroko powtarzana jest identyczna dla irydu, rodu i rutenu, czyli wypełnia lukę, a nie mierzy.

Iryd nie jest nigdzie wydobywany samodzielnie: jest odzyskiwany razem z pozostałymi platynowcami z tego samego złoża. W masie stanowi jedynie 2% koszyka platynowców, podczas gdy platyna i pallad razem tworzą 86% — 7,1 tony irydu przeciwstawia się około 170 tonom platyny i 190 tonom palladu.

To, co rozstrzyga o dostępności irydu, to eksploatowane złoże. W kompleksie Bushveld Merensky Reef jest „less significant for iridium than UG2”, natomiast UG2 Chromitite Reef jest „one of the most important ore bodies in the world for iridium supply”: metale towarzyszące rzadko przekraczają kilka procent zawartości platynowców, a w UG2 ich udział może przekroczyć 20%. Światowa ilość irydu jest więc skutkiem ubocznym decyzji górniczych podejmowanych dla innych metali — a nowa zdolność potrzebuje od 8 do 18 miesięcy aż do 6 do 8 lat przy głębokim szybie.

To najtwardszy wniosek tej strony. Johnson Matthey nie wykazuje dla irydu żadnej strony wtórnej, a IPA mówi to dosadniej: „There is currently essentially no open-loop recycling of iridium globally.” To, co wraca, pochodzi prawie wyłącznie z obiegów zamkniętych, a powód jest arytmetyczny: w jednej świecy zapłonowej stoi kilka miligramów, a „there is no comparable collection system like with autocatalysts”.

• ◆ Narzut handlowy jest kosztem głównym. Kupno i odsprzedaż w tym samym dniu kosztuje 30,0% — przed podatkami — a obróbka dokłada 5,8%.
• ◆ Nie istnieje żadna moneta inwestycyjna. To zamyka faktycznie drogę podatkową, która w innych krajach prowadzi przez używane monety kolekcjonerskie — w Polsce zamkniętą i tak, bo przepis wyłącza iryd jeszcze przed tym testem.
• ◆ Sprzedać znaczy znaleźć tego jedynego nabywcę — i trafić w dzień, w którym on notuje. Żadna giełda nie wchłonie oferty, a cena nie poruszyła się w 26% dni notowań.
• ◆ Przy zakupie online po cenie dnia nie ma prawa odstąpienia. Art. 38 pkt 2 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta wyłącza umowy, w których cena „zależy od wahań na rynku finansowym”. Wyłączenie zakłada jednak sprzedaż o cenie zmiennej: przy towarze po cenie stałej prawo odstąpienia pozostaje.

Johnson Matthey podaje zasoby funduszy notowanych dla platyny, palladu (1,14 miliona uncji) i rodu (około 22 tysiące uncji). Dla irydu nie podaje żadnych zasobów, a IPA nie wymienia żadnego produktu inwestycyjnego — to jednak brak wzmianki w dwóch raportach branżowych, a nie pozytywny dowód nieistnienia. Produkt koszykowy też nie pomoże, bo iryd to 2% koszyka w masie.

Zostają akcje producentów — IPA wymienia Valterra Platinum (do 28 maja 2025 roku Anglo American Platinum), Sibanye-Stillwater, Impala Platinum, Northam oraz rosyjski Norilsk Nickel. Rozstrzygający zarzut jest jednak inny: iryd nie stoi w standardowej kluczowej liczbie producentów. Publikowany południowoafrykański koszyk to koszyk 4E — platyna, pallad, rod i złoto; iryd i ruten pojawiają się dopiero w zawartości 6E. Kto stawia na iryd przez akcje, kupuje pozycję, której główna miara irydu nie zawiera.

Zsumujmy to, co na tej stronie zostało zmierzone albo zacytowane: 30,0% narzutu handlowego plus 5,8% za obróbkę plus 23% podatku, najmniej płynny rynek ze wszystkich platynowców, brak ceny referencyjnej i udokumentowane zniszczenie zapotrzebowania po ostatnim maksimum. A na końcu ryzyko, które nie ma nic wspólnego z metalem: cena powstaje w dolarze, dochodzi przez euro, a płaci się w złotych — trzy waluty na jednej transakcji.

Słowem, na którym opiera się zwolnienie, jest „złoto”. Zwolnienie dla złota inwestycyjnego stoi w art. 121–125 ustawy o VAT — samo zwolnienie w art. 122, definicja w art. 121 — i obejmuje wyłącznie złoto, podobnie jak art. 344–346 dyrektywy 2006/112/WE, więc żadne państwo członkowskie nie mogłoby przyznać zwolnienia szerszego. Dla irydu: 23% od pełnej ceny, przy przywozie z krajów trzecich również 23%. Stawki obniżonej też nie ma — kody CN 7110 i CN 7112 występują w ustawie tylko w art. 120 ust. 1 pkt 4 oraz w załączniku nr 12, a nie ma ich ani w załączniku nr 3 (8%), ani w załączniku nr 10 (5%).

I arytmetyka, w której spotykają się dwie zmierzone liczby tej strony: nabywca płaci 23% podatku, a odsprzedaje przy 70% ceny sprzedaży, więc z 1,23 podzielonego przez 0,70 wychodzi 1,76 — notowanie musiałoby wzrosnąć o około 76%, żeby wyjść na zero. Przy zakupie od osoby prywatnej dochodzą jeszcze 2% PCC. To stwierdzenie o kosztach, nie prognoza.

Przy srebrze i monetach platynowych polski handel korzystał przez lata z procedury marży. Przy irydzie ta droga nie jest zawężona — jest zamknięta, i zamyka ją nie ocena urzędnika, lecz kod taryfowy. Art. 120 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT definiuje towary używane jako rzeczy „inne niż metale szlachetne lub kamienie szlachetne (CN 7102, 7103, 7106, 7108, 7110, 7112)”: przepis łączy słowo „metale szlachetne” z zamkniętą listą kodów, a iryd surowy, jako półprodukt i proszek mieści się w CN 7110, jako złom w CN 7112. Wniosek: iryd nie może być „towarem używanym” i nie wchodzi do procedury VAT-marża — i nie trzeba dochodzić do warunku drogi nabycia z art. 120 ust. 10. (Droga srebrna została zamknięta 1 stycznia 2025 roku, Dz.U. 2024 poz. 1721; dla irydu marża nie obowiązywała nigdy.)

Jedno twierdzenie trzeba przy tym usunąć z obiegu: odwrotnego obciążenia Polska już nie ma. Art. 17 ust. 1 pkt 7 i pkt 8 są oznaczone jako „(uchylony)”, a załącznik nr 11 jest „(uchylony)” w całości; w jego miejsce weszło obowiązkowe podzielenie płatności (art. 108a ust. 1a, załącznik nr 15, powyżej 15 000 zł). Jest to jednak mechanizm zapłaty między podatnikami, nie przeniesienie obowiązku podatkowego, i dla nabywcy prywatnego nie ma żadnego znaczenia.

Dwa słowa z tego cytatu robią całą robotę. Pierwsze to „innych rzeczy”: przepis jest metalowo neutralny — nie nazywa metalu, nie odsyła do definicji metalu szlachetnego, nie używa kodu CN, a sztabka irydu jest rzeczą ruchomą tak samo jak sztabka platyny. Drugie to sposób liczenia terminu: nie dzień zakupu, lecz koniec miesiąca zakupu, czyli nabycie w miesiącu M oznacza brak opodatkowania od pierwszego dnia miesiąca M+7. Samego dnia granicznego nie naciągamy: przypisanie 30 września albo 1 października jest wykładnią zwrotu „przed upływem”, a nie stanowiskiem organu.

A w terminie obowiązuje nie stawka ryczałtowa, lecz ogólna skala podatkowa z art. 27 ust. 1 ustawy o PIT: 12% do podstawy 120 000 zł, pomniejszone o kwotę zmniejszającą podatek 3600 zł (kwota wolna 30 000 zł), a powyżej progu 10 800 zł plus 32%. Rozstrzygające jest to, że dochód sumuje się z pozostałymi dochodami ze skali, więc przy pensji na pełny etat nawet niewielki zysk może trafić w 32% — czego kalkulator tego portalu nie odwzorowuje. Kwoty granicznej dla samego zysku nie ma, a kwota wolna jest ogólną kwotą wolną skali, nie przywilejem dla metali: niemiecka granica 1000 euro i niemiecki roczny termin w Polsce nie istnieją. Strata nie przechodzi na lata następne (art. 9 ust. 3a), a zeznanie to PIT-36, część E, od 15 lutego do 30 kwietnia — także przy stracie.

To w polskiej systematyce najczęstsza niespodzianka, bo podatek trafia w drugą stronę transakcji. Art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o PCC przewiduje 2% wartości rynkowej „rzeczy ruchomych” — przepis jest, podobnie jak PIT, metalowo neutralny — a art. 9 pkt 6 zwalnia sprzedaż, „jeżeli podstawa opodatkowania nie przekracza 1000 zł”. Te 1000 zł to kwota graniczna, nie kwota wolna: po jej przekroczeniu należne są 2% od całej wartości, a każda umowa oceniana jest osobno. Zeznanie PCC-3 w ciągu 14 dni (art. 10 ustawy o PCC); przy zakupie od pośrednika PCC nie powstaje (art. 2 pkt 4). Przy cenach z października 2026 roku 1000 zł to rząd jednego grama, więc praktycznie każdy zakup od osoby prywatnej rodzi te 2%. Niemiecki czytelnik oczekuje kwoty granicznej po stronie sprzedającego — w Polsce ona istnieje, ale po stronie kupującego.

Dwie rzeczy pozostają świadomie otwarte: gdzie biegnie granica kodów CN dla przetworzonych przedmiotów z irydu i od jakiego progu prywatny sprzedający prowadzi działalność gospodarczą (ryzyko istnieje — art. 5a pkt 6 ustawy o PIT — ale nie opublikowano żadnej liczby). Progu gotówkowego dla osób prywatnych w Polsce nie ma: granica 15 000 zł dotyczy przedsiębiorców, a obowiązek okazania dokumentu tożsamości startuje od 10 000 EUR. Na koniec rozróżnienie wyjątkowo tu czyste: stawka 19% (art. 30b ustawy o PIT, zeznanie PIT-38) dotyczy papieru i nie zna terminu przechowywania, a 19% nie jest też polską stawką VAT — to liczba niemiecka. Przy irydzie papieru po prostu nie ma.