Έλεγχος διαστάσεων νομίσματος (διάμετρος/πάχος)

Στην Κύπρο, όπως και σε κάθε νομισματοκοπείο, κάθε επίσημο νόμισμα bullion κόβεται με προκαθορισμένες διαστάσεις: η διάμετρος και το πάχος ορίζονται στο δέκατο του χιλιοστού και ανήκουν στη νόμιμη περιγραφή του κομματιού. Οι πλαστογράφοι στρέφονται συνήθως σε φθηνότερα μέταλλα – πρώτα και κύρια στο βολφράμιο για τα χρυσά νομίσματα – και δυσκολεύονται να πετύχουν ταυτόχρονα σωστό βάρος και σωστές διαστάσεις. Γι' αυτό ο έλεγχος διαστάσεων αποτελεί μία από τις φθηνότερες και ταχύτερες πρώτες κινήσεις ελέγχου γνησιότητας, προσιτή σε κάθε συλλέκτη ή επενδυτή.

Πώς η γεωμετρία προδίδει το πλαστό

Ένας πυρήνας βολφραμίου με επιχρύσωση μπορεί να μιμηθεί το σωστό βάρος, αφού το βολφράμιο (19,25 g/cm³) βρίσκεται πολύ κοντά στην πυκνότητα του χρυσού (19,32 g/cm³). Το πρόβλημα του απομιμητή είναι ότι δεν μπορεί να κλειδώσει και τις τρεις παραμέτρους μαζί: αν ρυθμίσει τον δίσκο ώστε να ζυγίζει σωστά, τότε είτε η διάμετρος είτε το πάχος βγαίνει εκτός προδιαγραφής. Ακόμη και οι προσεγμένες απομιμήσεις με βολφράμιο καταρρέουν όταν συνδυάσετε ζύγισμα και μέτρηση διαστάσεων στο ίδιο κομμάτι.

Βήματα του ελέγχου

1. Επιλογή οργάνου – Ένα ψηφιακό παχύμετρο ανάλυσης 0,01 mm είναι αρκετό· βασικά μοντέλα ξεκινούν γύρω στα 15 €, ενώ για συχνή χρήση αξίζει ένα από σκληρυμένο χάλυβα.
2. Καθαρό νόμισμα – Απομακρύνετε σκόνη και λιπαρότητα· δαχτυλιές ή ρύποι μπορεί να μετατοπίσουν τη μέτρηση κατά 0,1–0,3 mm.
3. Διάμετρος σε δύο άξονες – Μετρήστε στις 0° και στις 90° για να εντοπίσετε ελλειπτικότητα ή στρέβλωση.
4. Πάχος στο κέντρο – Πάρτε την ένδειξη στο μέσο του δίσκου και όχι στο χείλος, όπου η επιγραφή περιμέτρου αλλοιώνει το αποτέλεσμα.
5. Αντιπαραβολή – Συγκρίνετε κάθε ένδειξη με το επίσημο δελτίο του κατασκευαστή· απόκλιση πάνω από ±0,2 mm ανάβει κόκκινο φως.

Πίνακας αναφοράς για δημοφιλή χρυσά νομίσματα

Οι τιμές αφορούν τρέχουσες εκδόσεις· παλαιότερες χρονιές ενδέχεται να διαφέρουν οριακά. Επαληθεύετε πάντα τα στοιχεία στην ιστοσελίδα του εκάστοτε νομισματοκοπείου.

Ο όγκος ως δεύτερη δικλείδα

Έχοντας διάμετρο και πάχος, υπολογίζετε τον θεωρητικό όγκο και, σε συνδυασμό με το μετρημένο βάρος, την πραγματική πυκνότητα:

V (cm³) = π × (Διάμετρος / 2)² × Πάχος   [όλα σε cm]
Πυκνότητα (g/cm³) = Βάρος (g) / V (cm³)

Ένα αυθεντικό χρυσό νόμισμα 1 oz (31,10 g) δίνει πυκνότητα κοντά στα 19,3 g/cm³. Σαφής απόκλιση σημαίνει υποψία νοθείας. Χρήσιμα εδώ είναι ο υπολογιστής αξίας τήξης και ο έλεγχος βάρους νομίσματος.

Πού σταματά η μέθοδος

Ο έλεγχος διαστάσεων δεν λύνει τα πάντα. Ένα καλοφτιαγμένο πλαστό με προσεκτικά επιλεγμένο κράμα μπορεί να «περάσει» τις διαστάσεις. Οριστική βεβαιότητα δίνει μόνο ο προσδιορισμός πυκνότητας κατά την αρχή του Αρχιμήδη ή η φασματοσκοπία φθορισμού ακτίνων Χ (XRF). Παρ' όλα αυτά, ως μη καταστροφικό πρώτο φίλτρο που κοστίζει δευτερόλεπτα, ξεσκαρτάρει αμέσως τη συντριπτική πλειονότητα των απλών απομιμήσεων.

Σε μία γραμμή

Παχύμετρο στο νόμισμα, διάμετρος σε δύο άξονες, πάχος στο κέντρο, αντιπαραβολή με το επίσημο δελτίο – απόκλιση πάνω από ±0,2 mm δικαιολογεί βαθύτερο έλεγχο με δοκιμή βάρους και πλήρη έλεγχο γνησιότητας.

Πηγές: South African Mint (samint.co.za), Münze Österreich (muenzeoesterreich.at), Royal Canadian Mint (mint.ca), United States Mint (usmint.gov).