Premia (Premium)
Także: Agio, Dopłata, Premium
Premia (angielski: premium) to dopłata do ceny spot, którą kupujący płacą przy nabyciu fizycznych produktów z metali szlachetnych, takich jak monety czy sztabki, ponad samą wartość kruszcu.
Kto kupuje fizyczny metal szlachetny, nigdy nie płaci dokładnie notowanej na giełdzie ceny spot. Między tą teoretyczną wartością referencyjną a rzeczywistą ceną zakupu leży zawsze premia - nazywana też agio lub po angielsku premium. Wynagradza ona koszty produkcji, magazynowania i dystrybucji oraz odzwierciedla popyt i podaż na dany produkt fizyczny.
Składniki premii
Premia składa się zwykle z kilku elementów:
- Koszty bicia lub odlewania - mennice i rafinerie naliczają nakład produkcyjny na sztukę.
- Marża dealera (spread) - różnica między ceną kupna i sprzedaży dealera.
- Logistyka i ubezpieczenie - transport, magazynowanie i ubezpieczenie fizycznych zapasów.
- Podatki - w Polsce srebro podlega pełnej stawce VAT 23 %, co wyraźnie podnosi premię (-> Dopłata do srebra z tytułu podatku).
- Popyt rynkowy - w czasach kryzysu premie częściowo silnie rosną, ponieważ fizyczna dostępność pozostaje w tyle za notowaniem spot.
Porównanie premii według typu produktu
| Produkt | Masa | Typowa premia* |
|---|---|---|
| Sztabka złota (odlewana) | 1 kg | 0,5 - 1,0 % |
| Sztabka złota (bita, blister) | 100 g | 1,0 - 2,5 % |
| Moneta złota (standard bulion) | 1 oz | 2 - 6 % |
| Moneta złota (edycja specjalna/Proof) | 1 oz | 10 - 40 % |
| Sztabka srebra | 1 kg | 5 - 12 % |
| Moneta srebrna (standard bulion) | 1 oz | 10 - 30 % |
*Wartości orientacyjne bez gwarancji, zależne od dealera, ilości i sytuacji rynkowej. Nie jest to doradztwo inwestycyjne.
Wzór: obliczenie premii
Premia (%) = (cena zakupu - cena spot x masa czysta) / (cena spot x masa czysta) x 100
Przykład: moneta złota 1 oz kosztuje 8400 zł, cena spot złota wynosi 8000 zł/oz. Premia wynosi (8400 - 8000) / 8000 x 100 = 5 %.
Za pomocą kalkulatora wartości topienia można ustalić czystą wartość metalu produktu; różnica do ceny zakupu odpowiada bezwzględnej premii w złotych.
Dlaczego premia jest ważna przy kupnie i sprzedaży
Premię płaci się przy zakupie, lecz przy sprzedaży (skup przez dealera) najczęściej nie są zwracane w pełnej wysokości. Cena skupu leży z reguły blisko ceny spot, rzadko znacznie ponad nią. Oznacza to:
- Kto kupuje monetę z 5 % premią i wkrótce odsprzedaje po cenie spot, realizuje natychmiast stratę w wysokości tej premii.
- Im dłuższy okres trzymania, tym mniejszy względny wpływ premii na całkowity zwrot.
- Większe gramatury (sztabki kilogramowe, 500 g) mają niższe premie niż małe monety - kto dąży do czystej lokaty wartości, wybiera więc często duże sztabki.
Premia na rynku srebra
Srebro wykazuje strukturalnie wyższe premie niż złoto. Obok VAT koszty produkcji na uncję trojańską są przy srebrze - w stosunku do wartości metalu - znacznie większe (metal jest tańszy, nakład produkcyjny podobny). Zwłaszcza przy małych monetach srebrnych premia może znacznie przewyższyć udział spot.
W skrócie
Premia to nieunikniony bufor kosztowy między ceną spot a produktem fizycznym. Kto ją zna i porównuje - według typu produktu, gramatury i dealera - podejmuje bardziej świadome decyzje zakupowe i unika niepotrzebnie wysokich dopłat. Ten artykuł nie zawiera doradztwa inwestycyjnego ani podatkowego.