Bretton Woods
Także: system Bretton Woods, układ z Bretton Woods, standard dewizowo-złoty
Bretton Woods oznacza założony w 1944 roku międzynarodowy system walutowy, który powiązał dolara amerykańskiego ze złotem i wziął nazwę od miejsca obrad w New Hampshire.
System Bretton Woods był najważniejszym międzynarodowym porządkiem walutowym XX wieku. Powstał w lipcu 1944 roku, gdy przedstawiciele 44 sprzymierzonych narodów zebrali się w hotelu Mount Washington w Bretton Woods w New Hampshire (USA), aby po drugiej wojnie światowej stworzyć stabilną podstawę dla handlu światowego. Wynikiem był system stałych kursów walutowych, którego osią była cena złota.
Kluczowe zasady systemu
Układ opierał się na trzech filarach:
- Powiązanie dolara ze złotem: dolar został zdefiniowany po stałym kursie 35 USD za uncję trojańską złota (ok. 31,1 grama). USA gwarantowały, że inne banki centralne mogą w każdej chwili wymienić dolary na złoto po tym kursie.
- Stałe kursy walutowe: wszystkie waluty członkowskie zostały zakotwiczone w stałym, ale korygowalnym stosunku do dolara. Pasmo wahania: +/-1 % wokół ustalonego parytetu.
- Nowe instytucje międzynarodowe: Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) nadzorował kursy i udzielał kredytów stabilizacyjnych; Bank Światowy (IBRD) finansował odbudowę.
Ważne parytety w systemie Bretton Woods (wybór)
| Waluta | Parytet do USD | Zawartość złota na jednostkę | Ustalone |
|---|---|---|---|
| Funt brytyjski | 4,03 USD/GBP | 3,58134 g | 1944 |
| Marka niemiecka (DM) | 4,20 DM/USD | 0,211588 g | 1949 |
| Frank francuski | 350 FF/USD | 0,00255 g | 1949 |
| Jen japoński | 360 JPY/USD | 0,00247 g | 1949 |
Wzlot i upadek
System znacznie ustabilizował handel światowy w okresie powojennym. Europa i Japonia odbudowały swoje gospodarki, eksportowały do USA i gromadziły rezerwy dolarowe. Właśnie w tym tkwiło jednak ziarno klęski: tak zwany dylemat Triffina (nazwany od ekonomisty Roberta Triffina) opisywał sprzeczność, że USA musiały eksportować dolary, aby zasilić gospodarkę światową w płynność - co długoterminowo podkopywało zaufanie do pokrycia w złocie.
W latach 60. ilość dolarów trzymanych za granicą dalece przewyższyła rezerwy złota USA. Koszty wojny w Wietnamie i programów społecznych podniosły zadłużenie państwa amerykańskiego. Francja pod prezydentem de Gaulle'em zaczęła aktywnie wymieniać dolary na złoto, co dalej obciążyło rezerwy USA.
15 sierpnia 1971 roku prezydent USA Richard Nixon jednostronnie ogłosił zawieszenie wymienialności dolara na złoto - krok, który przeszedł do historii jako "szok Nixona". W 1973 roku ostatecznie zrezygnowano ze stałych kursów; od tego czasu w międzynarodowym systemie walutowym dominują swobodnie płynne kursy (floating).
Wpływ na rynek złota
Wraz z końcem Bretton Woods złoto zostało uwolnione od państwowo ustalanej ceny. Historyczny wzrost ceny złota kolejnych lat - z 35 USD (1971) do ponad 800 USD za uncję (1980) - dobitnie pokazuje, jak silnie sztuczny stałykurs tłumił cenę rynkową. Złoto ustanowiło się odtąd jako wolny rynek surowcowy i inwestycyjny, którego cena jest w czasie rzeczywistym notowana na giełdach takich jak COMEX i reaguje na kursy walut oraz napięcia geopolityczne.
Wielu ekonomistów i inwestorów powołuje się na Bretton Woods, gdy dyskutują o możliwym powrocie do walut opartych na złocie lub o złocie jako bezpiecznej przystani. Standard złota, który poprzedzał Bretton Woods, oraz obecny system walut fiducjarnych stanowią przy tym historyczne punkty odniesienia debaty.
W skrócie
Bretton Woods (1944-1973) był ostatnim wielkim opartym na złocie światowym systemem walutowym: dolar służył jako waluta wiodąca ze stałym kursem złota 35 USD/uncja, dopóki Nixon w 1971 roku nie zniósł wymienialności - od tego czasu złoto jest wolnym rynkiem, a jego cena bezpośrednio odzwierciedla inflację, wzrost podaży pieniądza i ryzyka geopolityczne.