Φορολογία πολυτίμων μετάλλων στην Ελλάδα

Γιατί δεν υπάρχει απλή απαλλαγή για το κέρδος από πώληση

Όποιος αναζητά online μια απάντηση για το πώς φορολογείται η πώληση χρυσού ή ασημιού στην Ελλάδα συναντά συχνά δύο ισχυρισμούς: ότι η ιδιωτική πώληση δεν φορολογείται καθόλου, και ότι δεν υπάρχει καμία περίοδος διακράτησης. Και οι δύο είναι λανθασμένοι, και το λάθος δεν είναι αμελητέο — πρόκειται για δηλώσεις που, αν ακολουθηθούν, μπορούν να κοστίσουν στον αναγνώστη χρήματα σε πρόσθετο φόρο, τόκους και πρόστιμα.

Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και ταυτόχρονα πιο συγκεκριμένη. Το ελληνικό φορολογικό δίκαιο δεν γνωρίζει μία γενική απαλλαγή για το κέρδος από την πώληση πολυτίμων μετάλλων. Αντ' αυτού λειτουργούν παράλληλα τρεις εντελώς διαφορετικές νομικές κατασκευές, και η σύγχυση ανάμεσά τους είναι η πιο συχνή πηγή λανθασμένων συμβουλών σε αυτό το θέμα: μια πραγματική απαλλαγή (το γεγονός εμπίπτει στον νόμο, αλλά η συνέπεια αίρεται ρητά) δεν υπάρχει εδώ· υπάρχει όμως ένα ανύπαρκτο φορολογικό αντικείμενο για την υπεραξία τίτλων, και υπάρχει μια ρητή νομοθετική εντολή να μη λαμβάνονται υπόψη ορισμένες πωλήσεις. Οι επόμενες ενότητες εξηγούν κάθε μία χωριστά.

Αυτός ο οδηγός καλύπτει ολόκληρο το φάσμα της φορολόγησης πολυτίμων μετάλλων στην Ελλάδα εκτός ΦΠΑ: πρώτα το κέρδος από πώληση ως εισόδημα φυσικού προσώπου, και στο δεύτερο μισό τον φόρο κληρονομιάς, δωρεάς και γονικής παροχής κατά τον Ν.5219/2025. Ο ΦΠΑ κατά την αγορά και τα όρια μετρητών καλύπτονται στον οδηγό αγορά χρυσού στην Ελλάδα και δεν επαναλαμβάνονται εδώ. Οι ιδιαιτερότητες του ασημιού στον ΦΠΑ, με τα νησιωτικά ποσοστά, ανήκουν στον οδηγό αγορά ασημιού στην Ελλάδα.

Ο φόρος υπεραξίας δεν εφαρμόζεται στα πολύτιμα μέταλλα

Η πρώτη κατασκευή δεν είναι καν φορολογική ελάφρυνση — είναι η απουσία φορολογικού αντικειμένου. Ο ελληνικός Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος (ν. 4172/2013) φορολογεί την υπεραξία από τη μεταβίβαση τίτλων με συντελεστή 15 % στο Άρθρο 43. Το Άρθρο 42 παρ. 1 απαριθμεί όμως συγκεκριμένα τι θεωρείται τίτλος: «μετοχές σε εταιρεία εισηγμένη ή μη σε χρηματιστηριακή αγορά», μερίδια ή μερίδες σε προσωπικές εταιρείες, κρατικά ομόλογα και έντοκα γραμμάτια ή εταιρικά ομόλογα, παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα, καθώς και η μεταβίβαση ολόκληρης επιχείρησης. Φυσικό μέταλλο σε ράβδο ή νόμισμα δεν εμφανίζεται πουθενά σε αυτή την απαρίθμηση.

Τι ακριβώς λέει η ΑΑΔΕ για το φυσικό μέταλλο

Η ίδια η ΑΑΔΕ το επιβεβαιώνει ρητά, στην τελευταία πρόταση της ίδιας παραγράφου: «δεδομένου ότι τα εν λόγω αγαθά δεν περιλαμβάνονται στους κατονομαζόμενους τίτλους του άρθρου 42 του ΚΦΕ» (Ε.2031/26-04-2023 παρ. 15). Αυτή είναι η μοναδική επίσημη διατύπωση που λέει με σαφήνεια ότι το φυσικό πολύτιμο μέταλλο δεν είναι τίτλος. Συνέπεια: η 15-%-υπεραξία του Άρθρο 43 δεν εφαρμόζεται ποτέ σε επενδυτικό χρυσό, ράβδο, χρυσή λίρα ή ασήμι.

Χρειάζεται προσοχή στην απαρίθμηση του Άρθρο 42: αναφέρεται ρητά σε μετοχές «εισηγμένη ή μη», δηλαδή χωρίς κατώτατο όριο συμμετοχής. Ένα όριο 0,5 % που μερικές φορές αναφέρεται σε αυτό το πλαίσιο αφορά μεταβατική διάταξη αλλού, άσχετη με το φυσικό μέταλλο.

Το κέρδος από πώληση ως επιχειρηματική δραστηριότητα

Η απουσία τίτλου δεν αφήνει το κέρδος αφορολόγητο, γιατί υπάρχει δεύτερος, ευρύτερος φορολογικός κανόνας που το πιάνει: το Άρθρο 21 παρ. 3 ν. 4172/2013, ο γενικός κανόνας για το κέρδος από επιχειρηματική δραστηριότητα. Δεν χρειάζεται τακτική εμπορική δραστηριότητα ή επιχειρηματική οργάνωση — αρκεί μία και μόνη πράξη με σκοπό κέρδους.

Η ΑΑΔΕ το διατυπώνει ονομαστικά, κάτι σπάνιο σε φορολογικό κείμενο: «… η συστηματική διενέργεια πράξεων πώλησης … λοιπών επενδυτικών αγαθών (όπως πχ. ράβδων χρυσού, χρυσών λιρών …) αλλά και η μεμονωμένη πράξη πώλησης αυτών, εφόσον γίνονται με σκοπό την επίτευξη κέρδους» (Ε.2031/26-04-2023 παρ. 15). Ράβδοι χρυσού και χρυσές λίρες κατονομάζονται ρητά — δεν πρόκειται για αναλογία που κατασκευάζει ο αναγνώστης.

Η μεμονωμένη πράξη ορίζεται στο Άρθρο 21 παρ. 5 ως κάθε μεταβίβαση που δεν εμπίπτει στα Άρθρα 41 ή 42 — δηλαδή ακριβώς η κατηγορία στην οποία ανήκει το φυσικό μέταλλο, αφού αποκλείστηκε από τον τίτλο στην προηγούμενη ενότητα.

Ο κανόνας των τριών συναλλαγών και η συστηματική πώληση

Πολύ συχνά η «τριάδα» αντιμετωπίζεται σαν να είναι προϋπόθεση της ίδιας της φορολογικής υποχρέωσης. Δεν είναι. Ο νόμος λέει: «Κάθε τρεις ομοειδείς συναλλαγές … εντός ενός εξαμήνου θεωρούνται συστηματική διενέργεια πράξεων» (Άρθρο 21 παρ. 3). Αυτό ορίζει μόνο πότε η πώληση θεωρείται συστηματική — αντικαθιστά την ανάγκη απόδειξης του σκοπού κέρδους και αντιστρέφει το βάρος απόδειξης. Μία και μόνη πώληση μπορεί ήδη να είναι φορολογητέα, όπως δείχνει η προηγούμενη ενότητα.

Ομοειδείς συναλλαγές είναι πωλήσεις όμοιου ή συγγενούς είδους — η ΑΑΔΕ αναφέρει ενδεικτικά αυτοκίνητα, έργα τέχνης, κοσμήματα και ρολόγια (παρ. 6). Το εξάμηνο τρέχει από την ημέρα της πρώτης πώλησης, «χωρίς να συνδέεται με την έννοια του ημερολογιακού ή του φορολογικού έτους» — αν η λήξη του πέφτει σε φορολογικό έτος του οποίου η προθεσμία δήλωσης έχει ήδη περάσει, απαιτούνται τροποποιητικές δηλώσεις (παρ. 7). Μετράει ο αριθμός των συναλλαγών, όχι των αντικειμένων: δώδεκα χρυσές λίρες σε μία πώληση είναι μία και μόνη συναλλαγή.

🔴 Η διετής προθεσμία που μερικές φορές αναφέρεται σε σχέση με το Άρθρο 21 παρ. 3 αφορά αποκλειστικά ακίνητα και δεν έχει καμία εφαρμογή σε πολύτιμα μέταλλα· το ίδιο ισχύει για την εξαίρεση εισηγμένων τίτλων και κρατικών ομολόγων από την τριάδα, άσχετη εδώ αφού το μέταλλο δεν είναι τίτλος.

Ποιος φέρει το βάρος της απόδειξης

Κατ' αρχήν «το βάρος της απόδειξης φέρει καταρχήν η φορολογική αρχή» (παρ. 5, 6) — η εφορία πρέπει να αποδείξει τον σκοπό κέρδους, και μάλιστα ότι υπήρχε ήδη κατά τον χρόνο απόκτησης του μετάλλου. Δεν απαιτείται επιχειρηματική οργάνωση. Μόλις όμως διαπιστωθεί η συστηματική πώληση, το βάρος αντιστρέφεται για κάθε επόμενη συναλλαγή — ο φορολογούμενος πρέπει πλέον να αποδείξει την απουσία σκοπού κέρδους, όχι το αντίστροφο.

Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τον κανόνα:

Η πενταετία που δεν λαμβάνεται υπόψη

Η τρίτη κατασκευή δεν είναι ούτε απαλλαγή ούτε απουσία φορολογικού αντικειμένου· είναι μια ρητή νομοθετική εντολή να αγνοηθεί μια πώληση που κατά τα άλλα θα ήταν φορολογητέα. Ο νόμος το λέει έτσι: «Δεν λαμβάνεται υπόψη … η πράξη πώλησης … το οποίο έχει αποκτηθεί αιτία κληρονομιάς ή με χαριστική αιτία από συγγενείς μέχρι δεύτερου βαθμού ή έχει διακρατηθεί για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των πέντε (5) ετών» (Άρθρο 21 παρ. 3, τελευταίο εδάφιο, όπως εισήχθη με το ν. 4549/2018 Άρθρο 115 παρ. 3 περ. β΄, για πωλήσεις από το φορολογικό έτος 2018).

🔴 Δύο σημεία εδώ διορθώνουν συχνές παρανοήσεις. Πρώτον, η πενταετία πρέπει να είναι πέντε πλήρη έτη, και «θα πρέπει να έχουν συμπληρωθεί … από την ημερομηνία απόκτησης, όπως αυτή προκύπτει από σχετικό έγγραφο (π.χ. νόμιμο παραστατικό, συμβόλαιο κ.λπ.)» (Ε.2031/2023 παρ. 8) — χωρίς έγγραφο απόκτησης δεν υπάρχει τρόπος να αποδειχθεί η πενταετία. Δεύτερον, η εξαίρεση για δωρεά ή κληρονομιά καλύπτει συγγενείς μέχρι δεύτερου βαθμού μόνο — τρίτος βαθμός συγγένειας δεν εξαιρείται. Και οι δύο περιπτώσεις ισχύουν ρητά μόνο για πωλήσεις «από φυσικό πρόσωπο».

Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τις τρεις κατασκευές μαζί, ώστε να μη συγχέονται:

Το βάρος της απόδειξης και η αξία κτήσης

Όταν καμία από τις παραπάνω εξαιρέσεις δεν εφαρμόζεται, το κέρδος υπολογίζεται ως «η διαφορά μεταξύ της αξίας κτήσης και της αξίας πώλησης» (Ε.2031/2023 παρ. 4). Η αμέσως επόμενη πρόταση της ίδιας παραγράφου είναι η πιο σκληρή πρακτική συνέπεια αυτού του κεφαλαίου: «Αν η τιμή κτήσης δεν μπορεί να προσδιοριστεί θεωρείται ότι είναι μηδενική».

Τι σημαίνει μηδενική τιμή κτήσης

Χωρίς απόδειξη αγοράς — τιμολόγιο, απόδειξη, συμβολαιογραφική πράξη — η αξία κτήσης θεωρείται μηδέν, και ολόκληρο το ποσό της πώλησης φορολογείται ως κέρδος, όχι μόνο η πραγματική υπεραξία. Στην περίπτωση δωρεάς ή κληρονομιάς εκτός της εξαίρεσης συγγένειας, ως αξία κτήσης λαμβάνεται η αξία επί της οποίας υπολογίστηκε ο φόρος δωρεάς ή κληρονομιάς, ή χορηγήθηκε η απαλλαγή.

Παράλληλα ισχύει και μια ευρύτερη διάταξη για κάθε αδικαιολόγητη περιουσιακή προσαύξηση: «Κάθε προσαύξηση περιουσίας που προέρχεται από παράνομη ή αδικαιολόγητη ή άγνωστη πηγή ή αιτία θεωρείται κέρδος από επιχειρηματική δραστηριότητα υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας» (Άρθρο 21 παρ. 4, πλήρες κείμενο). Ο τελευταίος όρος δεν είναι διακοσμητικός: η ρύθμιση ισχύει δεσμευμένη στις προϋποθέσεις του ΚΦΔ, όχι απόλυτα και αυτόματα.

Οι δύο φορολογικές κλίμακες του 2025 και του 2026

Το 2026 λειτουργούν παράλληλα δύο διαφορετικές φορολογικές κλίμακες, και η σύγχυσή τους είναι μια από τις πιο συχνές πηγές λάθους σε αυτό το θέμα. Η κλίμακα για το φορολογικό έτος 2025 αφορά τη δήλωση που υποβάλλεται μέχρι τις 15.07.2026· η κλίμακα για το φορολογικό έτος 2026 αφορά τη δήλωση του 2027.

Η κλίμακα του φορολογικού έτους 2026 προκύπτει από το Άρθρο 15 παρ. 1 ΚΦΕ όπως τροποποιήθηκε με το Ν.5246/2025 Άρθρο 3 παρ. 1 (ΦΕΚ Α΄198/11.11.2025) και ανακοινώθηκε με την ΑΑΔΕ Ο.3068/18-11-2025· η εφαρμογή της ορίζεται στο Άρθρο 47 παρ. 3: «ισχύουν για εισοδήματα που αποκτώνται από το φορολογικό έτος 2026».

Πώς προσαυξάνεται το εισόδημα: ένα παράδειγμα υπολογισμού

Ο φορολογικός συντελεστής δεν εφαρμόζεται μεμονωμένα στο κέρδος. Ο νόμος διατάσσει ρητά: «Τα κέρδη από επιχειρηματική δραστηριότητα φορολογούνται με βάση την παρ. 1 του άρθρου 15, αφού προστεθούν σε τυχόν εισοδήματα από μισθούς και συντάξεις. Για τα κέρδη από επιχειρηματική δραστηριότητα δεν εφαρμόζονται οι μειώσεις του άρθρου 16» (Άρθρο 29 παρ. 1, όπως ισχύει με το Ν.5246/2025 Άρθρο 3 παρ. 4). Το κέρδος προστίθεται στην κορυφή του άλλου εισοδήματος και φορολογείται με τον συντελεστή του ανώτερου κλιμακίου που φτάνει το άθροισμα — όχι με τον συντελεστή που θα αντιστοιχούσε στο ποσό του κέρδους μόνο του.

Το παράδειγμα βήμα προς βήμα

Μισθός                                            30.000 EUR
+ Κέρδος από πώληση χρυσών λιρών                    5.000 EUR
= Συνολικό εισόδημα                                35.000 EUR
Φόρος στο κέρδος: κλιμάκιο 30.000-40.000
  (άρθρο 15 παρ. 1, φορολογικό έτος 2026)                34 %
  → άρθρο 29 παρ. 1: τα κέρδη προστίθενται
    στους μισθούς και τις συντάξεις
  → άρθρο 29 παρ. 1 (δεύτερη πρόταση): καμία
    μείωση του άρθρου 16 δεν εφαρμόζεται εδώ

Δεν υπάρχει ούτε αφορολόγητο όριο ούτε απαλλασσόμενο ποσό ειδικά για αυτό το κέρδος (Άρθρο 29 παρ. 1, δεύτερη πρόταση) — ολόκληρο προστίθεται στη βάση υπολογισμού.

Ο φορολογικός υπολογιστής δίνει μια ενδεικτική τάξη μεγέθους, αλλά δεν αναπαριστά το ελληνικό νομικό πλαίσιο που περιγράφεται εδώ — δεν υποκαθιστά ποτέ την προσαύξηση στους μισθούς και τις συντάξεις.

Δήλωση, έντυπο Ε1 και προθεσμίες

Το κέρδος δηλώνεται στο έντυπο Ε1, στους κωδικούς 427-428 (Ε.2031/2023 παρ. 16). 🔴 Οι κωδικοί 403-404 («χωρίς έναρξη») αφορούν αποκλειστικά τις περιπτώσεις κατασκευαστών ακινήτων της παρ. 11 και 12 της ίδιας εγκυκλίου — δεν έχουν καμία σχέση με πώληση μετάλλου, και η κατανομή σε κωδικό είναι απλώς κανόνας καταχώρισης, όχι απόφαση για το αν χρειάζεται έναρξη εργασιών.

Η προθεσμία υποβολής της δήλωσης εισοδήματος είναι 15.03.–15.07. του επόμενου έτους (Άρθρο 67 παρ. 3). ⚠️ Το αν η μεμονωμένη πώληση συνεπάγεται υποχρέωση έναρξης εργασιών ή εγγραφής στον ΦΠΑ παραμένει ζήτημα που η ΑΑΔΕ δεν διευκρινίζει ρητά — αναφέρεται εδώ μόνο ως πιθανός κίνδυνος, ποτέ ως βέβαιη νομική συνέπεια.

Πολλά αντικείμενα σε μία πώληση

Ένα ερώτημα που εμφανίζεται σχεδόν σε κάθε πραγματική περίπτωση: τι γίνεται όταν στην ίδια συναλλαγή πωλούνται περισσότερα κομμάτια — μερικές χρυσές λίρες που αγοράστηκαν πέρσι μαζί με μια ράβδο που βρίσκεται στην οικογένεια δεκαετίες; Η ΑΑΔΕ απαντά ότι «εάν με την ίδια συναλλαγή πωλούνται περισσότερα περιουσιακά στοιχεία, τα υπόψη κριτήρια εξετάζονται για κάθε ένα ξεχωριστά» (Ε.2031/2023 παρ. 9). Πρακτικά, η πενταετία και η συγγενική εξαίρεση κρίνονται ανά αντικείμενο, όχι ανά τιμολόγιο: στο παράδειγμα, οι λίρες μπορεί να είναι φορολογητέες και η ράβδος όχι, μέσα στην ίδια απόδειξη.

Η καταχώριση γίνεται στη δήλωση του φορολογικού έτους στο οποίο πραγματοποιήθηκε η πώληση, ανεξάρτητα από το πότε είχε αγοραστεί το μέταλλο· η ημερομηνία κτήσης έχει σημασία μόνο για το αν ισχύει η εξαίρεση, όχι για το ποιο έτος δηλώνεται το κέρδος.

Παραγραφή, κυρώσεις και η ισχύς από το 2018

Το δικαίωμα της φορολογικής αρχής να επιβάλει φόρο παραγράφεται μετά από 5 έτη, ή 10 έτη αν δεν υποβλήθηκε δήλωση ή προέκυψαν νέα στοιχεία (ΚΦΔ Ν.5104/2024 Άρθρο 37). 🔴 Οι κυρώσεις για ανακριβή ή εκπρόθεσμη δήλωση βρίσκονται στα Άρθρα 53 επ. του νέου Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας: το Άρθρο 53 καλύπτει τη μη υποβολή ή την εκπρόθεσμη υποβολή, το Άρθρο 54 μόνο την ανακριβή δήλωση, και οι υπόλοιπες παραβάσεις τα Άρθρα 55–59. Μια ενιαία αναφορά σε «Άρθρο 54 ΚΦΔ» για όλες τις κυρώσεις προέρχεται από τον καταργημένο ν. 4174/2013 και δεν είναι πλέον σωστή.

Η υποχρέωση αυτή ισχύει νομοθετικά από το φορολογικό έτος 2018: «Οι διατάξεις των παραγράφων 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 14, 16 και 17 εφαρμόζονται από το φορολογικό έτος 2018 και επόμενα» (ν. 4549/2018 Άρθρο 115 παρ. 18 περ. α΄). ⚠️ Ότι η ΑΑΔΕ εφαρμόζει την πενταετή εξαίρεση της προηγούμενης ενότητας και σε πωλήσεις πριν το 2018 είναι διοικητική ερμηνεία, όχι ρητή νομοθετική ρύθμιση — σωστό είναι να αντιμετωπίζεται ως τέτοια.

Ο φόρος κληρονομιάς και δωρεών μετά τον νέο Κώδικα Φορολογίας Περιουσίας

Το δεύτερο μισό αυτού του οδηγού αφήνει το εισόδημα από πώληση και μεταβαίνει σε τρεις συγγενικούς αλλά διαφορετικούς φόρους: την κληρονομιά, τη δωρεά και τη γονική παροχή. Από τις 18.07.2025 και τους τρεις διέπει ένας ενιαίος κώδικας, ο Ν.5219/2025 «Κώδικας Φορολογίας Περιουσίας» (ΦΕΚ Α΄130/18.07.2025), με τις κρίσιμες για το πολύτιμο μέταλλο διατάξεις στα Άρθρα 53–115.

Ο νέος κώδικας δεν προστέθηκε δίπλα στον παλιό — τον κατάργησε. Το Άρθρο 124, σε συνδυασμό με το Άρθρο 123 παρ. 9 περ. ια), καταργεί ρητά «των άρθρων 1 έως 122» του κώδικα «που κυρώθηκε με το πρώτο άρθρο του ν. 2961/2001», και το Άρθρο δεύτερο ορίζει: «Η ισχύς του παρόντος νόμου αρχίζει από τη δημοσίευσή του». Ο Ν.2961/2001 έχει πλέον μόνο ιστορικό ενδιαφέρον· κάθε αναφορά σε αυτόν ως ισχύον δίκαιο για κληρονομιές, δωρεές ή γονικές παροχές από τον Ιούλιο του 2025 και μετά είναι λανθασμένη.

Χρυσές λίρες, ράβδοι χρυσού ή ασημιού, κοσμήματα και συλλογές νομισμάτων αποτελούν κινητή περιουσία όπως κάθε άλλη — ο κώδικας δεν τους αφιερώνει ειδικό καθεστώς, ούτε ελαφρυντικό ούτε επιβαρυντικό. Αυτό έχει μία συνέπεια που ο αναγνώστης του πρώτου μισού του οδηγού πρέπει να συγκρατήσει: η απαλλαγή του επενδυτικού χρυσού από τον ΦΠΑ λειτουργεί αποκλειστικά μέσα στον ΦΠΑ. Ούτε τα Άρθρα 75, 76, 96 ή 97 — οι κατάλογοι απαλλαγών του κώδικα περιουσίας — ούτε καμία άλλη διάταξη προβλέπει αντίστοιχη απαλλαγή για επενδυτικό χρυσό στην κληρονομιά ή τη δωρεά. Η προστασία της περιουσίας μεταξύ γενεών περνάει αναγκαστικά και από τη σωστή κατανόηση αυτών των φόρων.

Οι κατηγορίες κληρονόμων και οι κλίμακες του φόρου

Ο φόρος κληρονομιάς δεν έχει έναν συντελεστή αλλά τρεις παράλληλες κλίμακες, ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας του κληρονόμου με τον αποβιώσαντα. Το Άρθρο 78 παρ. 1 Ν.5219/2025 κατατάσσει τους κληρονόμους σε τρεις κατηγορίες:

Ποιοι ανήκουν σε κάθε κατηγορία

Κάθε κατηγορία έχει τη δική της κλίμακα διαδοχικών κλιμακίων:

Μια συλλογή νομισμάτων με κανονικά νομίσματα bullion υπάγεται στις ίδιες κλίμακες. Ένα ενήλικο τέκνο που κληρονομεί κοσμήματα αξίας 200.000 € από τον γονέα του (κατηγορία Α΄, χωρίς την ειδική απαλλαγή της επόμενης ενότητας) υπολογίζει τον φόρο ως εξής:

Αξία κοσμημάτων (κατηγορία Α΄)                    200.000 EUR
Αφορολόγητο κλιμάκιο
  (άρθρο 79 παρ. 1, κατηγορία Α΄)                 150.000 EUR
Υπόλοιπο στο 2ο κλιμάκιο (1 %)                      50.000 EUR
Φόρος: 50.000 × 1 %                                    500 EUR

Ο κληρονόμος οφείλει φόρο 500 € — όχι επειδή τα κοσμήματα εξαιρούνται μερικώς, αλλά επειδή μόνο το ποσό πάνω από το αφορολόγητο κλιμάκιο εισέρχεται στην κλίμακα.

Η απαλλαγή των 400.000 ευρώ για σύζυγο και ανήλικα τέκνα

Ξεχωριστά από τις κλίμακες της προηγούμενης ενότητας, το Άρθρο 75 παρ. 2 περ. ε Ν.5219/2025 προβλέπει μια πραγματική απαλλαγή — μέσα στην ενότητα «Γενικές απαλλαγές από τον φόρο» — ύψους 400.000 € ανά δικαιούχο, αποκλειστικά για δύο κατηγορίες προσώπων: τον επιζώντα σύζυγο ή σύντροφο συμφώνου συμβίωσης, υπό την προϋπόθεση ότι η σχέση διήρκεσε τουλάχιστον 5 έτη, και τα ανήλικα τέκνα του αποβιώσαντος.

Ο μηχανισμός γίνεται σαφής με ένα παράδειγμα: μια σύζυγος κληρονομεί χρυσές λίρες συνολικής αξίας 550.000 € (κατηγορία Α΄).

Αξία κληρονομιάς συζύγου
  (χρυσές λίρες, κατηγορία Α΄)                     550.000 EUR
Απαλλαγή άρθρου 75 παρ. 2 περ. ε (εφάπαξ)           400.000 EUR
= Ποσό πάνω από την απαλλαγή                        150.000 EUR
  → άρθρο 75 παρ. 2 περ. ε, δεύτερη πρόταση:
    το πρώτο αφορολόγητο κλιμάκιο δεν ισχύει και
    «περιορίζονται αντίστοιχα τα επόμενα κλιμάκια»
  → ενδεικτική ανάγνωση, αν το υπόλοιπο καταλήξει
    στο 3ο κλιμάκιο της κατηγορίας Α΄ (άρθρο 79
    παρ. 1, συντελεστής 5 %):
    150.000 × 5 % = 7.500 EUR

Χωρίς την απαλλαγή, ο φόρος θα ήταν σαφώς υψηλότερος· με αυτήν, μόνο το τμήμα πάνω από τα 400.000 € εισέρχεται στην κλίμακα — και μάλιστα σε κλιμάκια που έχουν ήδη περιοριστεί, γι' αυτό και η πρόχειρη σκέψη «αφαιρώ 400.000 € και μετά ξεκινάω από το αφορολόγητο των 150.000 €» οδηγεί σε αισθητά χαμηλότερο και λανθασμένο αποτέλεσμα.

Δύο ακόμη σημεία της ίδιας ενότητας του νόμου: για βαθμό αναπηρίας ≥ 67 % ο φόρος μειώνεται κατά 10 % (Άρθρο 79 παρ. 2 — όχι το Άρθρο 75), και δεν βεβαιώνεται φόρος όταν το ποσό ανά υπόχρεο δεν υπερβαίνει τα 30 € (Άρθρο 123 παρ. 3).

Η αποτίμηση κοσμημάτων και συλλογών νομισμάτων

Η περιουσία αποτιμάται «με κάθε αποδεικτικό μέσο» κατά τον χρόνο του θανάτου (Άρθρο 63 παρ. 1, Άρθρα 58 παρ. 1, 60). Για κοσμήματα και συλλογές νομισμάτων ισχύει μια διάταξη που αξίζει να διαβαστεί κατά λέξη: «Στα έπιπλα δεν περιλαμβάνονται τα κοσμήματα και τα εν γένει πολύτιμα αντικείμενα, καθώς και κάθε φύσεως συλλογές έργων τέχνης, νομισμάτων, γραμματοσήμων» (Άρθρο 63 παρ. 3).

Ο ρόλος της ασφαλιστικής αξίας

Η ίδια παράγραφος θέτει ένα κατώτατο όριο όταν η περιουσία είναι ασφαλισμένη: «Εάν τα περιουσιακά στοιχεία … είναι ασφαλισμένα … η αξία τους δεν μπορεί να είναι κατώτερη αυτής που αναγράφεται στο ασφαλιστήριο συμβόλαιο». Πρακτικά, μια γενναιόδωρα υπολογισμένη ασφαλιστική κάλυψη —χρήσιμη για τον σκοπό της ασφάλισης— αυξάνει τον φόρο κληρονομιάς, αφού δένει το κατώτατο όριο αποτίμησης. Η καθαρότητα ενός αντικειμένου δεν αλλάζει αυτή τη δέσμευση· η ασφαλιστική σύμβαση την επιβάλλει ανεξάρτητα.

Όταν η αξία αμφισβητείται, ο νόμος προβλέπει διέξοδο προς τις δύο κατευθύνσεις (Άρθρο 112 παρ. 2 περ. γ, παρ. 3): η φορολογική διοίκηση μπορεί να απαιτήσει πιστοποιημένο εκτιμητή για «λοιπά κινητά μεγάλης αξίας … γενικά πολύτιμα αντικείμενα του άρθρου 63», αλλά και ο φορολογούμενος μπορεί να αναθέσει ο ίδιος εκτίμηση σε επαγγελματία από το Μητρώο Πιστοποιημένων Εκτιμητών· αν την προσκομίσει, γίνεται αποδεκτή και τον απαλλάσσει από τόκους και πρόστιμα ανακρίβειας του ΚΦΔ Ν.5104/2024. Ένα πιστοποιητικό δοκιμασίας ή η σφράγιση ενός αντικειμένου δεν αντικαθιστά αυτή τη διαδικασία, αλλά διευκολύνει την απόδειξη της ουσιαστικής αξίας του κομματιού.

Προθεσμίες δήλωσης και τρόποι πληρωμής

Οι προθεσμίες και ο τρόπος πληρωμής διαφέρουν σημαντικά ανάμεσα στην κληρονομιά και τη δωρεά ή γονική παροχή — ένα σημείο όπου συχνά συγχέονται τα νούμερα:

Η γονική παροχή και η απαλλαγή των 800.000 ευρώ

Η γονική παροχή —μεταβίβαση από γονέα σε τέκνο εν ζωή, συνήθως ως προγονική αποκατάσταση— έχει το δικό της, ξεχωριστό καθεστώς μέσα στον ίδιο κώδικα. Το Άρθρο 98 παρ. 1 προβλέπει: «Ειδικά η γονική παροχή ή η δωρεά προς τα πρόσωπα που υπάγονται στην Α΄ κατηγορία … οποιουδήποτε περιουσιακού στοιχείου, καθώς και η γονική παροχή ή η δωρεά χρηματικών ποσών … η οποία διενεργείται με μεταφορά χρημάτων μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, υπόκεινται σε φόρο … με συντελεστή δέκα τοις εκατό (10 %), μετά την αφαίρεση εφάπαξ αφορολογήτου ποσού οκτακοσίων χιλιάδων (800.000) ευρώ.»

Τρία σημεία κάνουν τη διαφορά ανάμεσα σε σωστή και λανθασμένη ανάγνωση αυτής της παραγράφου:

1. εφάπαξ σημαίνει μία φορά σε όλη τη ζωή, όχι κάθε δέκα χρόνια. Προηγούμενες δωρεές του ίδιου δωρητή προς τον ίδιο δωρεοδόχο προστίθενται μέσω του Άρθρο 91.
2. Ισχύει μόνο για την κατηγορία Α΄. Για τις κατηγορίες Β΄ και Γ΄ εφαρμόζονται σε αντικείμενα οι κλίμακες του Άρθρο 79· αυτόνομη φορολόγηση με 10/20/40 % μόνο για χρηματικά ποσά.
3. Η προϋπόθεση της τραπεζικής μεταφοράς αφορά αποκλειστικά τα χρηματικά ποσά.

Μια τελευταία λεπτομέρεια που αξίζει να σημειωθεί: γονικές παροχές που φορολογήθηκαν με αυτή την ειδική διάταξη δεν προσμετρώνται σε μεταγενέστερη κληρονομιά μεταξύ των ίδιων προσώπων (Άρθρο 98 παρ. 1, τελευταίο εδάφιο) — μια εξαίρεση από τον γενικό κανόνα προσμέτρησης των Άρθρα 57 και 91.

Περιουσία στο εξωτερικό και η πενταετία για τους Έλληνες του εξωτερικού

Το Άρθρο 55 παρ. 1 καθορίζει τι φορολογείται στην Ελλάδα: κάθε περιουσία που βρίσκεται στην Ελλάδα, ανεξάρτητα από την ιθαγένεια ή την κατοικία του δικαιούχου — μια ράβδος ασημιού σε ελληνική θυρίδα φορολογείται πάντα. Για κινητή περιουσία στο εξωτερικό, ο κώδικας φορολογεί μόνο δύο κατηγορίες δικαιούχων: Έλληνες πολίτες και αλλοδαπούς με κατοικία στην Ελλάδα (Άρθρο 55 παρ. 2 περ. θ).

Για τους Έλληνες που έχουν μετακομίσει μόνιμα στο εξωτερικό, το Άρθρο 75 παρ. 2 περ. γ προβλέπει μια πραγματική απαλλαγή — αλλά με έναν αριθμό που άλλαξε πρόσφατα και χρειάζεται προσοχή:

Η τριετής ανάκληση περιουσιακών στοιχείων που πωλήθηκαν πριν τον θάνατο

Το Άρθρο 55 παρ. 3 προσθέτει έναν κανόνα ειδικά για κινητή περιουσία που ρευστοποιήθηκε λίγο πριν τον θάνατο: το προϊόν ιδιωτικής πώλησης μιας κινητής περιουσίας εντός των τριών ετών πριν τον θάνατο θεωρείται ότι εξακολουθεί να ανήκει στην κληρονομιά. «Επιτρέπεται η ανταπόδειξη με κάθε νόμιμο μέσο» — πρόκειται δηλαδή για μια μαχητή τεκμαιρόμενη υπόθεση, όχι για απαγόρευση πώλησης. Όποιος πουλά χρυσές λίρες λίγο πριν τον θάνατο ενός συγγενή πρέπει να μπορεί να αποδείξει πού κατέληξε το αντίτιμο.

Αξίζει να επαναληφθεί εδώ ρητά, γιατί η σύγχυση είναι συχνή: δεν υπάρχει ειδικό καθεστώς για τον επενδυτικό χρυσό σε κανέναν από τους καταλόγους απαλλαγών των Άρθρα 75, 76, 96 και 97. Η ίδια παρατήρηση ισχύει και για ασήμι, πλατίνα ή παλλάδιο — η κληρονομική φορολογική τους μεταχείριση δεν διαφέρει από εκείνη του χρυσού, ούτε καν όταν το μέταλλο εισήχθη από το εξωτερικό μέσω εισαγωγής.

Συνυπολογισμός προηγούμενων δωρεών και τροποποιητική δήλωση

Κανένας από τους φόρους αυτού του οδηγού δεν κοιτάζει μόνο τη μεμονωμένη πράξη, και αυτό είναι το σημείο όπου οι περισσότεροι υπολογισμοί «στο περίπου» καταρρέουν. Στην πλευρά της περιουσίας, το Άρθρο 91 Ν.5219/2025 προσθέτει στην τρέχουσα δωρεά ή γονική παροχή τις προηγούμενες δωρεές του ίδιου δωρητή προς τον ίδιο δωρεοδόχο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο το αφορολόγητο των 800.000 € του Άρθρο 98 παρ. 1 χαρακτηρίζεται εφάπαξ: δεν ανανεώνεται ούτε ανά πράξη ούτε ανά δεκαετία, και δύο διαδοχικές παραδόσεις χρυσών λιρών από τον ίδιο γονέα στο ίδιο τέκνο εξετάζονται μαζί, όχι η καθεμιά από την αρχή.

Μια δεύτερη περίπτωση όπου η δήλωση δεν εξαντλείται σε ένα βήμα είναι ο φόρος που έχει ήδη καταβληθεί στο εξωτερικό για την ίδια περιουσία: ο κώδικας προβλέπει τη συνεκτίμησή του στην κληρονομιά (Άρθρο 83) και, αντίστοιχα, στη δωρεά και τη γονική παροχή (Άρθρο 98 παρ. 1 περ. β). ⚠️ Πόσο ακριβώς εκπίπτει και πώς αλληλεπιδρούν οι διμερείς συμβάσεις αποφυγής διπλής φορολογίας δεν εξετάζεται εδώ — ο οδηγός αναφέρει τη διάταξη, δεν υπολογίζει ποσοστά.

Η τροποποιητική δήλωση στη φορολογία εισοδήματος

Στην πλευρά του εισοδήματος, η τροποποιητική δήλωση λύνει μια κατάσταση που δημιουργεί ο ίδιος ο κανόνας των έξι μηνών. Το εξάμηνο των ομοειδών συναλλαγών τρέχει από την ημέρα της πρώτης πώλησης, «χωρίς να συνδέεται με την έννοια του ημερολογιακού ή του φορολογικού έτους» — άρα μπορεί κάλλιστα να λήξει σε στιγμή που η προθεσμία υποβολής του έντυπο Ε1 για το σχετικό έτος έχει ήδη περάσει. Στην περίπτωση αυτή υποβάλλονται τροποποιητικές δηλώσεις για τα έτη που αφορούν (Ε.2031/2023 παρ. 7), και το κέρδος καταχωρίζεται όπως και αρχικά, στους κωδικούς 427-428.

Ένα τελευταίο σημείο εμφανίζεται συχνά μαζί με τη δήλωση, αλλά ανήκει σε άλλον οδηγό: το περιεχόμενο μιας τραπεζικής θυρίδας δεν αναλαμβάνεται πριν γίνει απογραφή και προσκομιστεί στον εκμισθωτή το πιστοποιητικό του Άρθρο 102 (Άρθρο 108 παρ. 2 Ν.5219/2025). Ολόκληρη η διαδικασία —μαζί με τις πρακτικές πλευρές της ιδιωτικής φύλαξης— αναλύεται στον οδηγό αποθήκευση και ασφάλιση πολυτίμων μετάλλων.

Τι δεν καλύπτει αυτός ο οδηγός

Αυτός ο οδηγός εξηγεί τη φορολόγηση εισοδήματος από πώληση και τον φόρο κληρονομιάς, δωρεάς και γονικής παροχής για πολύτιμα μέταλλα — τίποτα περισσότερο. Ορισμένα γειτονικά θέματα ανήκουν αλλού και αναφέρονται εδώ μόνο εν συντομία, με παραπομπή:

• Η αστική διαδοχή — προθεσμίες αποδοχής ή αποποίησης κληρονομιάς, το κληρονομητήριο, η διαδικασία ενώπιον συμβολαιογράφου — διέπεται πλέον σε μεγάλο βαθμό από τον Ν.5303/2026 «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου», που αντικαθιστά το πέμπτο βιβλίο του Αστικός Κώδικας. ⚠️ Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία η τομή αφορά θανάτους από τη 16η Σεπτεμβρίου 2026 και μετά· η ακριβής ημερομηνία δεν επιβεβαιώθηκε στο πρωτότυπο ΦΕΚ και αναφέρεται εδώ με αυτή την επιφύλαξη. Το βέβαιο και το κρίσιμο για τον παρόντα οδηγό είναι ότι πρόκειται για αστικό, όχι φορολογικό δίκαιο: οι κλίμακες, οι απαλλαγές και οι προθεσμίες δήλωσης του Ν.5219/2025 δεν θίγονται. Για συγκεκριμένες προθεσμίες αποδοχής ή αποποίησης χρειάζεται νομικός σύμβουλος — αριθμοί δεν δίνονται εδώ.
• Η αγορά χρυσού και ασημιού, η απαλλαγή του επενδυτικού χρυσού στον ΦΠΑ, τα νησιωτικά ποσοστά και τα όρια ξεπλύματος χρήματος καλύπτονται στους οδηγούς αγορά χρυσού στην Ελλάδα και αγορά ασημιού στην Ελλάδα — και, για πλατίνα και παλλάδιο, στον οδηγό πλατίνα και παλλάδιο στην Ελλάδα.
• Η φύλαξη στο σπίτι, η ασφάλιση και το πλήρες πλαίσιο της τραπεζικής θυρίδας εκτός κληρονομικής διαδοχής βρίσκονται στον οδηγό αποθήκευση και ασφάλιση πολυτίμων μετάλλων.
• Ένας θαμμένος ή τυχαία ευρεθείς θησαυρός, καθώς και το δίκαιο των αρχαιοτήτων, ακολουθούν εντελώς διαφορετικούς κανόνες από αυτούς του παρόντος οδηγού — δείτε τον οδηγό πολύτιμα μέταλλα στο έδαφος και ο νόμος.
• Πώς διαμορφώνεται η τιμή του χρυσού ή του ασημιού και πόσο αξίζει σήμερα ένα αντικείμενο δεν είναι ζήτημα φορολογικού δικαίου· δείτε τους οδηγούς πώς καθορίζεται η τιμή του χρυσού και πώς καθορίζεται η τιμή του ασημιού, ή την ιστορική πορεία της τιμής για την αποτίμηση σε συγκεκριμένη ημερομηνία.

Οι πληροφορίες αυτού του οδηγού αντικατοπτρίζουν το ελληνικό δίκαιο όπως ίσχυε στις 09.09.2026 και δεν αποτελούν φορολογική ή νομική συμβουλή για τη συγκεκριμένη περίπτωση κανενός αναγνώστη. Σε κάθε κληρονομιά, δωρεά ή γονική παροχή αξίας που πλησιάζει τα κλιμάκια ή τις απαλλαγές που περιγράφηκαν παραπάνω, η συνεννόηση με λογιστή ή δικηγόρο πριν από κάθε δήλωση είναι η μόνη ασφαλής πρακτική.